Makalede Neler Var?
MALİYE
Osmanlı Paraları
a. Madeni Paralar: Sikke, Kuruş, Akçe, Sultani, Pul, Metelik, Para, Mangır, Mecidiye.
b. Kağıt Paralar: Kaime-i Mutebere (Kaime)
– İlk Osmanlı bakır parası (Mangır) Osman bey dönemi.
– İlk Osmanlı gümüş parası (Akçe) Orhan Bey dönemi.
– İlk Osmanlı altın parası (Sultan-i Sikke-i Hasene) Fatih Sultan Mehmet Dönemi.
– 1840 ilk kağıt para (Kaime-Kaime-i Mutebere) Abdülmecid dönemi.
– Padişaha ait hazineye “Hazine-i Has”, devlete ait hazineye “Hazine-i Amire” denirdir.
– Osmanlı tarihinde ilk bütçe denkleştirilmesi Tarhuncu Ahmet Paşa.
EKONOMİ
– Osmanlı ekonomisinin temeli tarıma dayanmaktadır. Topraklar devletin malıdır.
Mülk Toprak
– Mülkiyeti kişilere ait olan topraklar.
– 2’ye ayrılmıştır.
1. Öşri Arazi: Fethedilen bölgelerde Müslümanlara ait topraklar.
2. Haraci Arazi: Fethedilen bölgelerde gayrimüslimlere ait topraklar.
Vakıf (Mevkuf) Toprak
– Gelirleri hayır işlerine ayrılan topraklardır.
– Gelirleri dini, sosyal, eğitim, hayır işlerine ayrılırdı.
– Satılmaz.
– Miras bırakılmaz.
Miri Toprak
– Doğrudan devlete ait olan topraklardır.
1. Ocaklık: Gelirleri kale muhafızlarına ve tersane giderlerine ayrılan topraklardır. Savunma amaçlı kullanılan topraklardır.
2. Yurtluk: Gelirleri sınır boylarındaki askerlere ayrılan topraklardır. Savunma amaçlı kullanılan topraklardır.
3. Paşmaklık: Gelirleri padişahın kızlarına ve eşlerine ayrılan topraklardır.
4. Malikane: Devlet için üstün hizmet yapan kişilere verilen topraklardır. Miras bırakılabilir.
5. Mukataa: Gelirleri doğrudan devlet hazinesine ayrılan topraklardır. İltizam sisteminin uygulandığı toprak çeşididir.
6. Metruk: Otlak, meralardan oluşan halkın ortak kullandığı boş topraklardır.
7. Mevat: Verimsiz topraklardır.
8. Havas-ı Hümayun: Hükümdara aittir. Geliri hazineye bırakılırdı.
9. Dirlik (Has, Zeamet, Tımar): Hizmet karşılığı devlet adamlarına verilen topraklardır.
Has: Yıllık geliri 100 binden gazla olan arazilerdir.
– Padişaha, şehzadelere, divan üyelerine beylerbeyine, sancakbeyine verilirdi.
– Bu vergiler Voyvoda denilen görevliler tarafından toplanırdı.
Zeamet: Yıllık geliri 20-100 bin arası olan topraklardır.
– Kadı, subaşı, kale komutanları, divan katipleri ve orta dereceli memurlara verilirdi.
Tımar: Yıllık geliri 3-20 bin arası olan topraklardır.
– Sipahilere verilirdi.
– Dirlik sahiplerine Sahib-i Arz denirdi.
Tımar Sisteminin Faydaları
– Güvenlik, askerlik (ordu), tarım (sosyal), maliye (vergi).
– Üretimde süreklilik, denetim sağlanmıştır.
– Hazineden para çıkmadan savaşa hazır bir ordu oluşturulmuştur.
– Ülke bayındır bir hale getirilmiştir.
– Taşralarda devlet otoritesi ve iç güvenlik sağlanmıştır.
– Dirlik sisteminde toprağın:
1. Mülkiyeti devlete,
2. Vergisi Dirlik sahibine,
3. Kullanımı köylüye aitti.
Osmanlı Klasik Ekonomisinde Etkili Olan İlkeler
Gelenekçilik: Sosyal ve ekonomik ilişkilerde dengeyi korumak ve dengeyi bozacak değişimleri engellemek amacıyla oluşturulan sistemdir.
İaşecilik: Halkın refahını ve devamlılığını sürekli kılmak için piyasada yeterli kalitede ve miktarda mal bulundurmak amacıyla oluşturulan sistemdir.
Fiskalizm: Hazineye ait gelirleri yükseltmek ve hazinenin ulaştığı düzeyin altına inmesini engellemek amacıyla oluşturulan sistemdir.
VAKIF SİSTEMİ
– Hayır işleri ve sosyal işler için kurulan sistemdir.
– Sağlık, sosyal, eğitim, ekonomi gibi alanlardaki ihtiyaçlar bu sistem ile karşılanırdı.
– Fatih Sultan Mehmet, tüm vakıfları inceleterek amacına hizmet etmeyen, sultanın onayından geçmemiş vakıflara el koydu. Bu politikayı Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman da devam ettirdi.
XVI. Yüzyıldaki Osmanlı Vakıfları
– Cami
– Zaviye
– Darüşşifa
– Mescit
– Medrese
– İmarethane (Aşevi)
– Tabhane
– Kervansaray
– Külliye
– Bedesten
– Arasta
– Sebil
Vergi Sistemi
a. Şer’i Vergiler
– Dini kurallara göre toplanan vergiler.
Öşür (Aşar): Müslümanlardan alınan toprak vergisi, 1/10.
Haraç: Gayrimüslimlerden alınan toprak vergisi, 2/10.
Cizye: Gayrimüslimlerden alınan askerlik vergisi.
b. Örfi Vergiler
– Gelenek, göreneklere göre alınan vergilerdir.
Ağnam: Küçük baş hayvan sayısına göre alınan vergi.
Çiftbozan: Toprağını 3 sene üst üste boş bırakanlardan alınan vergi.
Resmi Derbent: Köprü geçişlerinden alınan vergi.
Resmi Çift: Tarımla uğraşan Müslüman çiftçilerden alınan vergi.
Resmi İspenç: Tarımla uğraşan gayrimüslimlerden alınan vergi.
Resmi Bennak: Evlilerden alınan vergi.
Resmi Mücerret: Bekarlardan alınan vergi.
Bac (Bacı Bazar): Pazarlardan alınan vergi.
Arusane: Evlenen kızın ailesinden alınan vergi.
Cerime: Suçlulardan alınan vergi.
Resmi Pançik: Savaş esirlerinin serbest bırakılması karşılığında alınan vergi.
Ekonomi İle İlgili Bazı Kavramlar
Menzil Teşkilatı: Osmanlıda taşımacılığı düzenleyen teşkilat.
Mekkari Taifesi: Ticaret yolları üzerinde taşımacılık yapan kişilerdir.
Gedik: İş yeri açma belgesi.
Hacegi: Osmanlıda uluslararası ticaretle uğraşan, sermaye sahibi kişiler.
Ahtisap Ağası: Üretilen malların standartlara uygun olduğunu denetleyen kişi.
