Makalede Neler Var?
HUKUK
a. Şer’i Hukuk
– Kaynağı Kur’an ve Hadislerdir.
– Şer’i hukukla kadılar ilgilenirdi.
– Sadece Müslümanlar için uygulanırdı.
– Nikah, evlilik, boşanma, ölüm, ticaret gibi davalara bakardı.
b. Örfi Hukuk
– Gelenek ve görenekler etkilidir.
– Örfi hukuktaki kurallar padişahın fermanlarıyla belirlenirdi.
– Kanunname-i Ali Osman, Örfi hukuka örnektir.
– Örfi hukukla Kazasker ilgilenirdi.
– Yönetim, askeri, divan gibi davalara bakardı.
Osmanlıda Mahkeme Çeşitleri
Şer’i Mahkemeler
– Müslümanlar arasındaki bütün davalara, gayrimüslimler arasında ise sadece kamu hukuku anlaşmazlıklarına bakan mahkemedir.
Cemaat Mahkemeleri
– Gayrimüslim davalarına bakan mahkemelerdir.
Konsolosluk Mahkemeleri
– Kapitülasyonlardan yararlanan yabancı devletlerin kendi vatandaşları arasındaki uyuşmazlıkları çözen mahkemelerdir.
Nizamiye Mahkemeleri
– Müslüman ve gayrimüslim davalarına bakan mahkemelerdir.
– 19. Yüzyılda kuruldu.
Ticaret Mahkemeleri
– Ticaret ile ilgili davalara bakan mahkemelerdir.
a. Tanzimat Öncesi Mahkemeler
– Şer’i Mahkemeler
– Cemaat Mahkemeleri
– Konsolosluk Mahkemeleri
b. Tanzimat Sonrası Mahkemeler
– Şer’i Mahkemeler
– Cemaat Mahkemeleri
– Konsolosluk Mahkemeleri
– Nizamiye Mahkemeleri
– Ticaret Mahkemeleri
Kadı ve Görevleri
– Osmanlı hukuk sisteminin temel sorumlusuydu. Her türlü anlaşmazlığı şer’i ve örfi hukuk kurallarına göre çözerdi. Kararlarında tamamen bağımsızdı.
– Belediye işlerinden sorumluydu.
– Savcılık ve noterlik işlerini yapardı.
– Kazaların yönetiminden sorumluydu.
– Vergilerin toplanmasına yardımcı olurdu.
– Vakıfların denetlenmesini yapardı.
– Maaş almazlardı, yaptıkları işlerden ve baktıkları davalardan para alırlardı.
ASKERİ TEŞKİLAT
– İlk düzenli ordu (yaya ve müsellem) Orhan Bey döneminde kuruldu.
– I. Murat döneminde Yeniçeri ordusu kuruldu.
Ordu Yetiştirme Sistemleri
1. Devşirme Sistemi: Küçük yaştaki gayrimüslim çocukların yetiştirildiği ve kapıkulu ordusuna alındığı sistemdir.
2. Pençik Sistemi: Yetim ve esi gayrimüslim çocukların yetiştirildiği ve Kapıkulu ordusuna alındığı sistemdir.
3. Tımar Sistemi: Tımar (toprak sistemi) sonucu yetiştirilen Müslüman ve Türk çocuklarından oluşan eyalet ordusuna alınan sistemdir.
– Ordu 4 kısma ayrılmıştır.
1. Kapıkulu (Merkez) Ordusu
2. Eyalet (Taşra) Ordusu
3. Yardımcı Kuvvetler: Bağlı beylik ve devlet kuvvetleri
4. Deniz Kuvvetleri
Kapıkulu (Merkez) Ordusu
– Hükümdarı ve başkenti korumakla görevlidirler. Sürekli bir ordudur.
– Devşirme kökenlidirler.
– Üç ayda bir Ulufe (Mevacib) denilen maaş alırlardı.
– Hükümdarlar tahta çıkınca Cülüs bahşişi, sefere çıkınca Sefer Bahşişi bunlara verilirdi.
– I. Murat döneminde kuruldu.
– Evlenmezlerdi.
– En önemli kolu Yeniçeri Ocağıdır.
– Esame: Kapıkulu askerlerinin maaş ve isimlerinin kayıtlı olduğu belgelerdir.
– Bölümleri ise; Acemioğlanlar, Yeniçeri, Cebeciler, Topçular, Humbaracılar, Lağımcılar, Top Arabacıları, Ulufeciler, Garipler, Silahtar, Sipahi.
a. Kapıkulu Piyadeleri
1. Acemioğlanlar Ocağı: Yeniçeri Ocağına asker yetiştirmek amacıyla kuruldu.
2. Yeniçeri Ocağı: Padişahı ve başkenti korumakla görevli.
3. Topçular: Top döken ve kullanan ordudur.
4. Top Arabacıları: Savaş alanına top taşıyan ordudur.
5. Cebeci Ocağı: Silahların bakımını ve tamirini yapan ocaktır.
6. Lağımcı Ocağı: Tünel ve siper kazmakla görevli ocaktır.
7. Humbaracı Ocağı: Havan toplarını, el bombalarını yapan ve kullanan ocaktır.
8. Bostancı Ocağı: Sarayın çevresinden ve bakımından sorumlu ocaktır.
b. Kapıkulu Süvarileri
1. Ulufeciler: Sancağı koruyan askerlerdir.
2. Garipler: Savaş sırasında hazineyi ve ganimetleri koruyan askerlerdir.
3. Silahtarlar: Savaş sırasında hükümdarı ve hükümdarın çadırını korumakla görevli olan askerlerdir.
4. Sipahiler: Savaş sırasında hükümdarı ve hükümdarın çadırını korumakla görevli olan askerlerdir.
Eyalet (Taşra) Ordusu
– Eyaletlerin güvenliğinden sorumludur.
– Tımar sistemi sonucu toprak gelirleriyle yetişirler.
– Maaş ve ganimet almazlar.
– I. Murat döneminde kuruldu.
– Bu askerlere Cebelü ve Eşkinci adları da verilirdi.
– Savaş dışında güvenliği sağlama, vergi toplama, tarımla uğraşma gibi görevleri vardı.
– Evlenebilirlerdi.
– Ordunun en kalabalık ve en önemli bölümüdür.
– Bölümleri ise; Tımarlı Sipahiler, Akıncılar, Azaplar, Deliler, Gönüllüler, Yayalar, Müsellemler, Sakalar, Turnalar, Beşliler, Yörükler.
Akıncılar: Türk gençlerinden oluşan öncü birliklerdi.
Sakalar: Orduya su taşımakla görevli askerlerdir.
Turnalar: Ordunun haberleşme ihtiyaçlarını karşılayan askerlerdir.
Azaplar: Ordunun en önünde giden askerlerdir.
Deliler: Ordunun en önünde giden askerlerdir.
Beşliler: Beş aileden bir kişinin alındığı sınır boylarındaki kaleleri koruyan askerlerdir.
Yaya ve Müsellemler: Yolları açan ve köprüleri tamir eden geri birliklerden oluşan askerlerdir.
Deniz Kuvvetleri:
– Orhan Bey Döneminde Karesioğulları’nın alınmasıyla Osmanlı donanmasının temeli atıldı. İlk Osmanlı tersanesi Orhan Bey döneminde kuruldu. Karamürsel Tersanesi.
– İlk büyük Osmanlı tersanesi I. Bayezid (Yıldırım) döneminde kuruldu. Gelibolu tersanesi.
– Kanuni Sultan Süleyman döneminde Osmanlı donanması en güçlü halini aldı. Osmanlı donanması 17. Yüzyılda zayıflamaya başladı.
Kaptanı Derya: Donanma başkomutanı.
Reis: Donanma komutanı.
Levent: Donanma askerleri.
Tersane Emini: Tersaneden sorumlu kişi.
Ünlü Osmanlı Denizcileri: Turgut Reis, Salih Reis, Murat Reis, Piri Reis, Seydi Ali Reis, Kemal Reis, Hızır Reis (Barbaros), Piyale Paşa.
– Osmanlı; Gelibolu, İstanbul, Süveyş, Rusçuk, Haliç gibi yerlerde tersaneler kurdu.
– Osmanlı Devleti’nin en büyük tersanesi Haliç’te kuruldu.
– İlk Osmanlı deniz savaşını I. Mehmet döneminde Venediklilerle yaptı ve yenildi. Çalı Bey savaşı.
– Osmanlı donanması sırasıyla şu şekilde yakıldı.
1. İnebahtı Deniz Savaşı Sırasında Haçlılar yaktı. II. Selim, yükselme dönemi.
2. Çeşme Baskını sırasında Rusya yaktı. I. Abdülhamid, gerileme dönemi.
3. Navarin Olayı sırasında Rusya yaktı. II. Mahmut, dağılma dönemi.
4. Sinop Baskını sırasında Rusya yaktı ve İngiltere yaktı. Abdülmecid, dağılma dönemi.
OSMANLI TOPLUMU
– Osmanlı toplumu; yönetenler ve yönetilenler olarak ikiye ayrılmaktadır.
Yönetenler
– Devlet çalışanlarıdır.
– Vergi vermezler.
– Müslüman olmak zorundadırlar.
– Türkçe bilmek zorundadırlar.
– Yönetenler 3 kısımdır. İlmiye, Seyfive ve Kalemiye.
Yönetilenler
– Devlet çalışanları dışındaki Müslüman ve Müslüman olmayan halktır.
İlmiye (Ulema-Ehli Şer’i)
– İlim, eğitim, hukukla uğraşan sınıftır.
– Medresede eğitim alırlar.
– Bu grubun 3 temel görevi vardır. Bunlar:
1. Tedris Görevi: Eğitim-öğretim görevidir. Bu görevi müderris, muallim gibi kişiler yürütür.
2. Kaza Görevi: Yargı görevidir. Bu görev kadılar tarafından yürütülür.
3. İfta Görevi: Fetva görevidir.
– Şeyhülislam, Kazasker, Kadı, Müderris, İmam.
Seyfiye (Ümera-Ehli Örf)
– Askerlikle ve yönetimle ilgilenen sınıftır.
– Vergi vermezlerdi.
– Sadrazam, Kaptanı Derya, Beylerbeyi, Sancakbeyi, kapıkulu askerleri, tımarlı sipahiler.
Kalemiye (Bürokrasi)
– Dışişleri, maliye, bürokrasi ile uğraşan sınıftır.
– Defterdar, Nişancı, Reisülküttap, Divan Katipleri.
Dini Yapıya Göre Toplum
1. Müslümanlar: Türkler, Arnavutlar, Araplar, Boşnaklar, Acemlerden oluşuyor.
2. Ortodokslar: Ortodoksların din adamları Patrikti, devletle ilişkilerini Fener Rum Patrikhanesi yürütürdü.
3. Yahudiler: Osmanlı devleti içinde nüfusu az olan Musevilerin devletle ilgili işlerinden İstanbul’daki hahambaşı sorumluydu.
4. Ermeniler: Din adamları Patrikti, Monofizm denilen bir öğretiyi benimsediler. Millet-i Sadıka olarak nitelendirildiler. Hazine-i Hassa Amirliği’ne yükselebilen tek gayrimüslim toplumdur.
Sosyal Hareketlilik
1. Yatay Hareketlilik: Ülkedeki birini coğrafi olarak yer değiştirmesi. Örneğin bir kişinin Anadolu’dan Rumeli’ye geçmesi.
2. Dikey Hareketlilik: Herhangi birinin statü veya sınıf değiştirmesi. Örneğin yönetilen halktan birinin, yöneten halka girmesi.
