Makalede Neler Var?
DEVLET ANLAYIŞI
– Eski Türk gelenekleri.
– İslam devletlerinin devlet anlayışı.
– Hakim olunan topraklardaki toplumların devlet anlayışı.
Yönetim Şekilleri
Mutlak Monarşi
– Padişahın tek başına devleti yönetmesi.
– Hükümdarın tek başına devleti yönetmesi.
Teokratik
– İslam hukuku uygulandığı ve Yavuz Sultan Selim’den itibaren, halifelik ele geçirildiğinden.
– Dine dayalı yönetim biçimi.
Merkeziyetçi
– Toprakların hanedan üyeleri arasından paylaştırılmadığı, taşra idarecileri merkezden atandığı yönetim biçimi.
İmparatorluk
– Çok uluslu bir yapıya sahip olan yönetim biçimi.
Meşruti Monarşi
– Kanuni Esasinin kabulüyle ilk kez yönetim şekli değişti, mutlak monarşiden; meşruti monarşiye geçildi.
– Padişahın yanında halkta yönetimde söz hakkına sahip olmuştur.
– Hükümdarın yanında halkın da meclis vasıtasıyla yönetime girdiği yönetim biçimi.
Başkentler
– Sırasıyla Söğüt, Bilecik, Karacahisar, Yenişehir, İznik, Bursa, Edirne ve İstanbul.
İstanbul’un (Başkentin) Yönetimi
– Yönetimi Sadrazama aitti. Sadrazam olmadığında Sadaret Kaymakamı İstanbul’u yönetirdi.
– Güvenliğinden Yeniçeri Ağası sorumluydu.
– Belediye işlerinden Şehir Emini (Şehremini) sorumluydu.
– Adalet işlerinden Taht Kadısı sorumluydu. En üst idare amirdir.
– İmar, bayındırlık işlerinden Mimarbaşı sorumluydu.
Veraset Sistemi
– Kuruluş Döneminde; Ülke hanedanın ortak malı anlayışı.
– I. Murat Döneminde; Ülke padişah ve oğullarınındır anlayışı. (Saltanat sistemi)
– Fatih Sultan Mehmet Döneminde; Ülke Padişahındır anlayışı.
– I. Ahmet Döneminde; Ekber ve Erşad Sistemi anlayışı. (En büyük ve en akıllı kişini başa geçmesi)
Padişah Unvanları
– Bey
– Gazi
– Sultan
– Padişah
– Emirü’l Müminin
– Han
– Hakan
– Hünkar
– Halife
– Hüdavendigar
Padişah Alametleri
– Mühr-i Hümayun
– Kılıç Alayı
– Bayram Alayı
– Hilat (giysi)
– Biat
– Cuma Selamlığı
– Saltanat Kayığı
– Hutbe okutma
– Sikke (para) bastırma
– Davul (Tabl)
– Sancak (Tuğ)
– Otağı Hümayun (çadır)
– Hattı Hümayun
– Fermanı Hümayun
Padişahın Yetkileri
a. Yasama Yetkisi
– Ferman
– Berat
– Adaletname
– Yasakname
– Kanunname
b. Yürütme Yetkisi
– Divanı-ı Hümayun
c. Yargı Yetkisi
– Müsadere Sistemi
– Devşirme (Kulluk) Sistemi
Bazı Terimler
– Ferman: Padişahın yazılı emri.
– Berat: Padişahın memur atamalarını yaptığı yazılı emir.
– Tuğra: Padişahın imzası, mührü.
Şehzade
– Padişahın erkek çocuğudur. Şehzade “Çelebi, Bey, Efendi” gibi unvanlar alırdı. Lala denilen öğretmenler tarafından sancağa çıkartılarak eğitilirlerdi.
Sancak Sistemi
– Şehzadelerin yönetim alanında tecrübe kazanmalarını sağlamak amacıyla belli bir süre sancakların başına vali olarak atandıkları sistemdir.
– Taht kavgalarına neden olduğu için I. Ahmet döneminde kaldırıldı. Yerine Kafes Sistemi getirildi.
– Sancak sistemiyle ilk padişah olan I. Murat, son padişah olan III. Mehmet.
Kafes Sistemi
– Şehzadelerin sancaklara yönetici olarak gönderilmediği, başkentte eğitildiği sistemdir.
– Taht kavgalarını azaltmak amacıyla III. Mehmet döneminde kuruldu.
– Bu sistem Şehzadelerin deneyimsiz, tecrübesiz yetişmelerine sebep oldu.
– Şezadegan: Osmanlı devletinde Şehzadelerin eğitildiği merkez.
Merkez Teşkilatı
Saray
– Devleti yönetildiği, padişahın ve ailesinin bulunduğu en üst idare birimidir.
– İlk Osmanlı sarayı Orhan Bey döneminde Bursa’da yapıldı.
– I. Murat döneminde Edirne’de, II. Murat döneminde Manisa’da saraylar yapıldı.
Sarayın Bölümleri
– Birun: Sarayın dış kısmı. Saray hizmetlilerinin odaları bulunurdu. Yeniçeri ağası bu bölümde.
– Enderun: Enderun Mektebi bu bölümde.
– Harem: Padişahın ailesiyle birlikte yaşadığı kısım. Harem ağası bu bölümü yönetir. Padişahın bayan kısmının eğitildiği bir eğitim yuvası.
a. Topkapı Sarayı (Yeni Saray)
– Fatih Sultan Mehmet döneminde yapıldı.
– Osmanlının en büyük sarayıdır.
– 19. Yüzyıla kadar yönetim yeri olarak kullanıldı.
– Yapımında Avrupa’nın (Batının) etkisi yokturç
– Evliya Çelebi bu saray hakkında seyahatnamede bilgiler vermiştir.
b. Dolmabahçe Sarayı
– Abdülmecid Döneminde yapıldı.
– 19. Yüzyılda Avrupa’nın etkisiyle yapıldı.
– Yapımı için dış borç alındı.
c. Beylerbeyi sarayı
– Abdülaziz döneminde yapıldı.
– 19. Yüzyılda Avrupa’nın etkisiyle yapıldı.
d. Çırağan Sarayı
– Abdülaziz döneminde yapıldı.
– 19. Yüzyılda Avrupa’nın etkisiyle yapıldı.
e. Yıldız Sarayı
– III. Selim döneminde yapıldı.
– 19. Yüzyılda Avrupa’nın etkisiyle yapıldı.
f. İshak Paşa Sarayı
– Ağrı’nın Doğubeyazıt ilçesinde bulunmaktadır.
– Dünyada ilk kez kanalizasyon ve ısıtma sisteminin kurulduğu mimari yapıdır.
DİVANI HÜMAYUN
– Devlet, ülke sorunlarının görüşülüp karara bağlandığı, en üst yönetim ve mahkemedir.
– Savaşa veya barışa karar verilirdi.
– Danışma organıdır. (Genel anlamda son söz padişahın olduğundan)
– Yönetici atamaları yapılırdı.
– Ordu ile ilgili kararlar alınırdı.
– Orhan Bey döneminde kuruldu. Fatih Sultan Mehmet döneminde Sadrazamlar başkan oldu.
– II. Mahmut döneminde kaldırıldı. Yerine bakanlıklar (nazırlıklar) kuruldu.
Divanı Hümayun Üyeleri
a. Sadrazam-Veziri Azam (Başbakan)
– Padişahın mutlak vekili. Padişah olmadığında devleti yönetir.
– Serdarı Ekrem unvanıyla ordunun başında savaşa katılırdı.
– İlk kez I. Murat döneminde göreve başladı.
– İstanbul’un en üst yöneticisidir.
– Padişah tarafından atanırdı.
– II. Mahmut döneminde kaldırıldı. Yerine Başvekaletlik kuruldu.
b. Vezirler (Başbakan Yardımcıları)
– Devlet işlerinde Sadrazama yardımcı olurlardı. Kubbealtı Vezirleri de denirdi.
– Padişah tarafından atanırdı.
– Sadaret Kaymakamı olurlardı.
c. Şeyhülislam (Müftü)
– İlmiye sınıfı başkanıydı.
– Divan kararlarının dine uygunluğunu denetlerdi.
– Fetva verme yetkisi sadece bu üyeye aitti.
– Padişah tarafından atanırdı.
– Şeyhülislam, protokol açısından Veziri Azam ile eşittir.
– Fetva (İfta): Alınan bir kararın dine uygun olur olmadığını belirten belgedir.
d. Nişancı (Tevkii, Tuğrai, Dışişleri Bakanı)
– Padişahın fermanlarına, beratlarına, namelerine padişahın tuğrasını çekerdi.
– Tapu ve kadastro defterlerini tutardı.
– Yeni fethedilen yerleri ve dirlik defterlerini denetlerdi. Fethedilen yerleri Tahrir defterlerine kaydederdi.
– Deftername-i Amire denilen Osmanlı defterhanesi, nişancının sorumluluğundadır.
– 17. Yüzyıla kadar Dışişleri görevini yürüttü. Bu yüzyıldan itibaren Dışişleri görevini Reisülküttaba bıraktı.
e. Reisülküttap (Dışişleri Bakanı)
– 17. Yüzyıldan itibaren dışişlerinden sorumluydu.
– Padişaha gelen mektupları tercüme ederdi.
– 19. Yüzyılda Hariciye Nazırlığı adını aldı.
f. Defterdar (Maliye Bakanı)
– Ekonomiden sorumlu divan üyesi.
– Devşirme ve Kapıkulu kökenlidir.
– Yükselme döneminde sayıları arttı. Bunlar; Rumeli defterdarı ve Anadolu Defterdarı idi. Rumeli Defterdarı baş defterdar idi.
– Devletin ve padişahın hazinesinden sorumluydu.
g. Kaptan-ı Derya (Deniz Kuvvetleri Komutanı)
– Donanmadan sorumlu başkomutan.
– İstanbul’da bulunduğunda toplantılara katılırdı.
– Divana katılan ilk Kaptan-ı Derya Barbaros Hayrettin Paşa’dır.
h. Kazasker (Adalet ve Milli Eğitim Bakanı)
– Eğitim, Adalet ve kültür işlerine bakardı.
– Müderris ve kadıların atamalarını yapardı.
– Divanda askerlere ait şer’i ve hukuki işlerden sorumluydu.
– Din hizmetlerinin yürütülmesini sağlardı.
– Kazasker olmanın şartı Türk olmaktı.
i. Yeniçeri ağası
– Padişahın, sarayın, İstanbul’un güvenliğinden sorumluydu.
– Bazen divan toplantılarına katılırdı.
– Fatih Sultan Mehmet, Yeniçeri Ağalığını kaldırdı. Yavuz Sultan Selim tekrar kurdu. Arada geçen sürede orduyu Segbanbaşı yönetti.
Doğal Üyeler
– Sadrazam (Seyfiye)
– Vezirler (Seyfiye)
– Nişancı (Kalemiye)
– Kazasker (İlmiye)
– Defterdar (Kalemiye)
– Reisülküttap (Kalemiye)
Doğal Olmayan Üyeler
– Şeyhülislam (İlmiye)
– Yeniçeri Ağası (Seyfiye)
– Kaptan-ı Derya (Seyfiye)
Sonradan Üye Olanlar
– Şeyhülislam (İlmiye)
– Reisülküttap (Kalemiye)
– Kaptan-ı Derya (Seyfiye)
Taşra Yönetimi
– Kırım asker gönderir, vergi vermezdi. Hicaz ne verirdi ne de asker gönderirdi.
– Osmanlıda Cezayir, Tunus, Trablusgarp gibi eyaletlere Garp Ocakları denirdi.
– Osmanlı Devleti’nde ilk Beylerbeyliği Rumeli Beylerbeyliğidir.
– Osmanlı Devleti’nden ayrılan ilk beylik Erdel Beyliğidir.
Eyalet Çeşitleri
1. Merkeze Bağlı (Salyanesiz, Yıllıksız Eyaletler)
– Tımar sistemi uygulanırdı.
– Vergi alınmazdı.
– Anadolu, Rumeli, Van, Erzurum, Şam, Halep, Diyarbakır, Trabzon.
2. Merkezden Uzak (Salyaneli, Özel Yönetimli Eyaletler)
– Tımar sistemi uygulanmazdı.
– İltizam sistemi uygulanırdı.
– Yılda bir kez vergi verirlerdi.
– Mısır, Cezayir, Tunus, Basra, Trablusgarp, Habeş.
3. Ayrıcalıklı Eyaletler
– Yılda bir kez vergi verirlerdi.
– Hicaz, Kırım, Eflak, Boğdan, Erdel.
Taşradaki Görevliler
– Kapan Eminleri: Şehirlere gelen sebze-meyvenin toplandığı yerlere “kapan” denirdi.
– Beytülmal Emini: Herhangi bir yerleşim yerinde kamuya ait çıkarları korumakla görevliydi.
– Gümrük ve Bac Eminleri: Kasaba ve şehirlerde sanat ve ticaretle ilgili vergileri toplardı.
– Muhtesip: Belediye hizmetlerini yürüten, fiyatları ve pazarları denetleyen kişi, zabıta.
