Osmanlı Devleti ve I. Dünya Savaşı – 2

MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASI (MÜTAREKESİ) (30 EKİM 1918)

İmzalayan: Ahmet İzzet Paşa hükümeti adına Rauf Orbay.

Sadrazam: Ahmet İzzet Paşa.

– Tevfik Paşa hükümeti bulduğundan dolayı imzalamadı ve istifa etti.

– Bu antlaşma imzalandığı sırada Osmanlının başında Ahmet İzzet Paşa hükümeti vardı.

Maddeleri

1. İtilaf devletleri güvenliklerini tehlikede gördükleri herhangi bir yeri işgal edebilecek. (7. Madde.)

– Bu madde Mondros Ateşkes Antlaşmasının en ağır maddesidir.

– İtilaf devletleri işgallere hukuki zemin hazırladı.

– Bu madde ile Anadolu’nun tamamı işgallere açık hale geldi.

– Kurtuluş savaşını başlatan en önemli maddedir.

2. İtilaf esirleri serbest bırakılacak; fakat Osmanlı esirleri bırakılmayacaktır.

3. Haberleşme, ulaşım araçları ile Toros Tünelleri İtilaf devletlerine verilecek.

– Bu madde ile halkın örgütlenmesi ve iletişim kurması engellenmek istendi.

4. Vilayet-i Sitte denilen altı ilde; bir karışıklık çıkarsa buralar işgal edilecek.

– Bu iller; Erzurum, Sivas, Diyarbakır, Van, Bitlis, Elazığ.

– Bu madde ile doğu Anadolu’da bir Ermeni devleti kurulmak istendi.

5. Boğazlar işgal edilecek ve tüm savaş gemilerine açık olacak.

– Osmanlının toprak bütünlüğü parçalanmak istendi.

6. İç güvenliği sağlamak dışındaki Osmanlı ordusu terhis edilecek.

– Osmanlı ordusu savunmasız bırakılmak istendi.

Mondros Ateşkes Antlaşması’na Göre İşgal Edilen Yerler

İngiltere:

– Musul (İlk işgal edilen yer)

– Kars

– Urfa

– Maraş

– Antep

– Samsun

Fransa:

– Urfa

– Maraş

– Antep

– Mersin

– Adana

– Zonguldak

İtalya:

– Konya

– Marmaris

– Bodrum

– Fethiye

– Kuşadası

– Antalya

WİLSON İLKELERİ (PRENSİPLERİ) (8 OCAK 1918)

– ABD başkanı Woodrow Wilson barışın koşullarını ortaya koyan ilkelerini yayınladı. Bu ilkeler temel olarak savaş sonunda uyulması gereken kuralları belirleyerek, insanlığın daha fazla zarar görmeden barış için yaşamasını öngörmüştür.

Maddeleri

– Yenen devletler, yenilen devletlerden toprak ve savaş tazminatı almayacaklardır.

– Bütün devletlerin egemenlik ve toprak bütünlüklerini karşılıklı olarak garanti altına alacak bir Milletler Cemiyeti kurulacak.

– Osmanlı Devleti’nin Türk olarak kısımlardaki egemenliği sağlanacak, Türk olamayan milletlere kendi kendisi yönetme hakkı tanınacak.

– Gizli antlaşmalar yapılmayacak.

– Her millet kendi geleceğine kendisi karar verecek. (Self Determination)

Sonuçları

– Yenilen devletler ve Osmanlı devleti Wilson ilkelerine güvenerek barış antlaşmaları imzaladı.

– Bu ilkeler, Osmanlı toprakları üzerinde bağımsız bir Türkiye Devleti kurulmasını gündeme getirdi.

– Osmanlı içerisindeki azınlıkları bağımsız olma konusunda cesaretlendirdi.

– İlk kez silahsızlanma fikri bu ilkelerle ortaya çıktı.

PARİS BARIŞ KONFERANSI (18 OCAK 1919)

Sebepleri

– I. Dünya savaşında yenilen devletlerle barış şartları görüşmek.

– Sömürgelerin durumunu konuşmak.

– Osmanlı devletini parçalamak.

Alınan Kararlar

– İzmir ve çevresi (Batı Anadolu) İtalya’dan alınarak Yunanistan’a verildi. İngiltere güçlü bir İtalya yerine, güçsüz bir Yunanistan istediği için bu maddeyi değiştirdi. Bu maddeyle; ilk defa İtilaf devletleri arasında görüş ayrılıkları yaşandı.

– İzmir’in işgaline Üçler Konseyi karar verdi.

– Manda ve Himaye Yönetiminin kurulması kararlaştırıldı.

Sonuçları

– Bu konferansa Damat Ferit Paşa da katıldı.

– I. Dünya savaşı bitiminden sonra galip devletlerin dünya politikalarını belirlemek için yaptığı ilk konferanstır.

CEMİYETLER

1. Yararlı Cemiyetler

– İşgallere karşı Osmanlı devletinin sessiz kalmasından dolayı kurulmuşlardır.

– İşgaller sırasında yapılan zulümlerin duyurulması amaçlanmıştır.

– Bu mücadelede halkın haklı olduğu duyurulmak istenmiştir.

Trakya Paşaeli Müdafaai Hukuk Cemiyeti

– Trakya’yı Rumlara karşı savunma amaçlı Mondros’tan sonra kurulan ilk cemiyettir.

Doğu (Şark) İlleri Müdafaai Hukuk Cemiyeti

– Ermenilere karşı kurulan cemiyettir.

– En etkili cemiyettir.

– Erzurum Kongresini topladı.

– Ermenilerle mücadele etmek, Doğu illerinde Türklerin; Ermenilere sayıca sütün olduğu kadar tarih, kültür ve uygarlık yönüyle de üstün olduğunu kanıtlamak için Fransızca Le Pays, Türkçe Hadisat ve Albayrak gazetelerini çıkardı.

İzmir Müdafaai Hukuk Cemiyeti

– İzmir’de 17. Kolordu komutanı Nurettin Paşa tarafından kuruldu.

– Cemiyetin ismini; İzmir’in işgal edileceğinin haberi alınması üzerine “İzmir Reddi İlhak Cemiyeti” olarak değiştirdi.

Reddi İlhak Cemiyetleri

– İzmir işgali üzerine kuruldu.

– I. Ve II. Balıkesir kongresi ve Alaşehir Kongresini düzenledi.

– Yunan işgaline fiilen karşı koyan cemiyettir.

– Kuvay-ı Milliye hareketini başlattı.

Kilikyalılar Cemiyeti

– Adana ve çevresini Fransızlara karşı savunma amaçlı kurulan cemiyettir.

Milli Kongre Cemiyeti

– Basın, yayın yoluyla Türk mücadelesini dünyaya duyurmak amaçlı açılan cemiyettir.

– Esat Işık tarafından kuruldu.

– Kuvayı Millîye deyimini ilk kez kullanan cemiyettir.

Trabzon Muhafazai Hukuk Cemiyeti

– Doğu Karadeniz’de Pontus devletinin kurulmasını engellemek amacıyla kurulan cemiyettir.

– Erzurum Kongresini topladı.

2. Türk ve Müslümanların Kurduğu Zararlı Cemiyetler

Sulh ve Selameti Osmaniye Fırkası

– Osmanlı Devleti’nin devamını isteyen cemiyettir.

İslam Teali Cemiyeti (Cemiyeti Müderrisin)

– 1919’da İstanbul’da kuruldu. İlk başkan Mustafa Sabri.

– Yayın organı İkdam gazetesi.

Kürt Teali Cemiyeti

– Doğu Anadolu ve Güney Doğu Anadolu’da bir Kürt devleti kurmayı amaçları.

– Bitlis, Diyarbakır, Elazığ illerinde şubeler açıldı.

Hürriyet ve İtilaf Fırkası

– İttihat-Terakki Fırkasına muhalif olarak 1911’de kuruldu.

– 1912’de sopalı seçim denilen seçimler sonucu istediği başarıyı gösteremedi.

İngiliz Muhipleri Cemiyeti

– Sait Molla tarafından kuruldu.

– İngiltere Mandasının kabul edilmesini savundu.

Wilson İlkeleri Cemiyeti

– ABD Mandasının kabul edilmesini savundu.

– Halide Edip Adıvar bu cemiyeti savundu.

3. Azınlıkların Kurduğu Zararlı Cemiyetler

Mavri Mira (Kara Gün) Cemiyeti

– Trakya ve İstanbul çevresinde bir Rum devleti kurmayı amaçlayan cemiyettir.

– İstanbul Rum Patrikhanesi kuruldu.

– Yunanistan tarafından desteklendi. Yunan lehine miting ve protesto yaptılar.

Etnik-i Eterya Cemiyeti

– Batı Anadolu ve çevresine bir Rum devleti kurmayı amaçlayan cemiyettir.

Pontus Rum Cemiyeti

– Samsun merkez olmak üzere Karadeniz’de bir Rum devleti kurmayı amaçladılar.

Hınçak ve Taşnak Cemiyetleri

– Bu iki cemiyet Ermeniler tarafından Doğu Anadolu’da bir Ermeni devleti kurmak amacıyla kuruldu.

Alyans, İsrailit, Makabi Cemiyetleri

– Bu üç cemiyet; bir İsrail devleti oluşturmak amacıyla kuruldu.

– Rumlarla iş birliği yaptılar.

I. Dünya Savaşı’nın Sonuçları

– Dünya barışını korumak amacıyla Milletler Cemiyeti kuruldu.

– Sömürgeciliğin yerine manda ve himaye aldı.

– Sınırların çizilmesinde Milliyetçilik ilkesinin dikkat edilmemesi, azınlıklar sorununa neden oldu.

– Osmanlı imparatorluğunun yıkılması, Almanya, Avusturya-Macaristan ve Rusya’daki değişiklikler; Orta Doğu ve Avrupa’da dengelerin bozulmasına ve otorite boşluğuna neden oldu.

– Ümmetçilik anlayışı sona erdi., Araplar Osmanlıdan ayrıldı.

– İlk kez kimyasal silahlar, denizaltı ve tanklar bu savaşta kullanıldı.

– Kimyasal silahlar ve uçakların kullanılması; sivil savunma düşüncesinin doğmasında etkili oldu.

– En karlı çıkan devlet İngiltere oldu. Savaşın bitmesinde ABD etkili oldu.

I. Dünya Savaşı Sonucu Parçalanan Devletler

1. Osmanlı Devleti

2. Almanya

3. Çarlık Rusya

4. Avusturya-Macaristan

I. Dünya Savaşı Sonucu Kurulan Devletler

1. Türkiye

2. Polonya

3. Letonya, Estonya, Litvanya, SSCB, Ukrayna

4. Avusturya, Macaristan, Çekoslovakya, Yugoslavya