MİLLİ MÜCADELE DÖNEMİ (KURTULUŞ SAVAŞI) – 4

MUDANYA ATEŞKES ANTLAŞMASI (11 EKİM 1922)

– İtilaf devletleri adına: General Harington.

– TBMM adına İsmet Paşa.

– Bu antlaşma; İngiltere, Fransa, İtalya ve TBMM arasında imzalandı. Yunanistan bu konferansa katılmadı.

Maddeleri

– 1. İstanbul, boğazlar ve çevresinin yönetimi TBMM’ye bırakılacak.

– Bu madde ile Osmanlı devleti hukuken sona erdi.

2. Doğu Trakya TBMM’nin kuvvetlerine bırakılacak; fakat bu kuvvetler 8000’i geçmeyecek.

3. Türk-Yunan kuvvetleri arasındaki savaş sona erecek.

4. Yunanlar Meriç nehrine kadar olan Doğu Trakya’yı 15 gün içinde boşaltacak.

5. Meriç Nehri Türk-Yunan sınırı kabul edilecek.

Önemi

– Kurtuluş savaşının askeri safhası sona erdi, diplomasi safhası başladı.

– Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar savaşılmadan alındı.

– Lozan Barış Antlaşmasına zemin hazırlandı.

LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI (20 KASIM – 24 TEMMUZ 1923)

– TBMM adına: İsmet İnönü, Dr. Rıza Nur, Hasan Saka.

Lozan Antlaşmasındaki Devletlerin Durumu

1.TBMM

2. Gözlemci: ABD

3. Boğazlar İçin Katılanlar: SSCB, Bulgaristan

4. Diğer Devletler: İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya, Romanya, Yunanistan, Yugoslavya.

– Taraflar arasında anlaşmaya varılamadığı için Lozan Barış Konferansı iki kez toplanıp dağıldı.

– Lozan konferansı, İsviçre’nin Lozan kentinde toplandı.

– Konferansa Türkiye adına İsmet İnönü katıldı. Nedeni; Mudanya Ateşkes Antlaşmasındaki başarısı.

– Türkiye’nin isteklerine en çok İngiltere, Fransa, İtalya karşı çıktı.

– I. Dünya savaşını sona erdiren en son antlaşmadır.

Lozan’da Taviz Verilmeyen Konular

– Kapitülasyonlar

– Ermeni Yurdu Sorunu

Lozan’da Çözümlenen Konular

– Sınırlar

– Kapitülasyonlar

– Osmanlı Borçları

– Azınlıklar

– Yabancı Okullar

– Ermeni Yurdu Sorunu

– Patrikhane

– Savaş Tazminatı

– Nüfus Mübadelesi

– Ege Adaları

– Boğazlar Sorunu

– Hatay Sorunu

Lozan’da Çözümlenip de Sonradan Tekrar Problem Olan Konular

– Nüfus Mübadelesi

– Yabancı Okullar Sorunu

– Patrikhane

– Osmanlı Borçları

– Boğazlar Sorunu

– Hatay Sorunu

Lozan’da Çözümlenemeyen Konular

– Musul Sorunu (Irak Sınırı)

LOZAN MADDELERİ

1. Sınırlar

– Suriye sınırı: 20 Ekim 1921 tarihli Ankara antlaşmasında belirlenen sınırlar kabul edildi.

– Irak sınırı: Musul-Kerkük sorunundaki anlaşmazlıktan dolayı sınır belirlenemedi. Sınırın daha sonra TBMM ile İngiltere arasında yapılacak ikili görüşmelerle belirlenmesine karar verildi.

– Yunanistan sınırı: Meriç nehri, her iki devlet arasında sınır kabul edildi.

– Doğu sınırı: Moskova ve Kars anlaşmalarıyla belirlenen şekliyle kaldı.

2. Kapitülasyonlar

– Kapitülasyonlar kesin olarak kaldırıldı.

– Özellikle İngiltere’nin karşı çıkmasıyla konferansta en çok tartışılan konu oldu.

3. Ermeni Sorunu

– Doğu Anadolu’nun Türk toprağı olduğu kabul edilerek Sevr Antlaşması ile Doğu Anadolu’da kurulmasına karar verilen Ermeni devletinin kuruluşundan vazgeçildi.

4. Boğazlar

– Boğazların idaresi, başkanlığını bir Türkün yapacağı uluslararası komisyona bırakılmıştır.

– Bu madde Türkiye’nin ulusal bağımsızlığına ve egemenlik hakkına aykırıdır.

– Boğazların her iki yakasında 15’şer km’lik askerden arındırılmış bölge oluşturuldu.

– Boğazlardan ticaret gemilerinin serbestçe geçmesine karar verildi. Savaş gemilerinin geçişi ise Türkiye’nin isteğine bırakıldı.

5. Ege Adaları

– On İki Ada: İtalya.

– Gökçeada-Bozcaada: Türkiye.

– Ege Adaları: Yunanistan.

6. Yabancı Okullar

– Bu konuda en çok Fransa ile tartışma yaşandı.

– Türkiye, bu meseleyi iç işlerine müdahale olduğunu ifade ederek hiçbir şekilde kabul etmedi.

– Yabancı okulların Türk Milli Eğitim Müfredatına göre düzenlenmesine karar verildi.

7. Dış Borçlar

– Bu konu en çok Fransa ile sorun oldu.

– Duyun-u Umumiye (Genel Borçlar İdaresi) kaldırıldı.

– Türkiye’nin Osmanlı borçlarını taksitler halinde ödenmesine karar verildi.

– Bu sorunun çözümlenmesinde Hoover Moratoryumu etkili oldu.

8. Azınlıklar

– Türkiye’deki bütün azınlıkların Türk vatandaşı kabul edilmesiyle bu sorun çözümlendi.

9. Nüfus Mübadelesi (Etabli)

– Bu konu en çok Yunanistan ile sorun oldu.

– Türkiye’deki en kalabalık azınlık Rumlardı.

– İstanbul, Gökçeada, Bozcaada’daki Rumlar ile Batı Trakya’daki Türkler hariç Türk ve Rum vatandaşları yer değiştirdi.

10. Savaş Tazminatı

– Yunanistan savaş tazminatı olarak Karaağaç’ı Türkiye’ye bıraktı.

11. Patrikhane

– I. Dünya savaşı ve Kurtuluş savaşı sırasında azınlıklar ve Avrupalı devletler beraber hareket eden Fener Rum Patrikhanesinin yabancı kişilerle ilişki kurmamak şartıyla Türkiye’de kalması kabul edildi.

Lozan Antlaşmasının Özellikleri

– I. Dünya savaşı sonunda imzalanan en son antlaşmadır.

– Sevr antlaşmasının geçersizliğini dünyaya kanıtladı.

– Yeni kurulan Türk devleti ve Misakı Milli, tüm dünya tarafından tanındı.

– Uluslararası bir antlaşma olup, günümüzde de geçerliliğini korumaktadır. Bunun temel nedeni ise devletlerin; eşitlik ilkesine uymaları.

– Atatürk İnkılaplarına uygun bir zemin hazırladı.

– Misakı Milli büyük ölçüde gerçekleştirildi.

– İtilaf devletleri, yeni Türk devletinin bağımsızlığını kabul ettiler.

– Sömürge altındaki devletlere örnek olmuştur.

– Mustafa Kemal, Lozan konferansının İzmir’de toplanmasını istemiştir. Bunun nedeni ise; Yunanlıları Batı Anadolu’da yaptıkları tahribatı dünyaya tanıtmak, yeni kurulan Türk devletini tanıtmak.

Misakı Milliden Verilen Tavizler

1. Batum: Moskova Antlaşması. Geri alınamadı.

2. Hatay: 1921 Ankara Antlaşması. 1939’da geri alındı.

3. Musul: 1926 Ankara Antlaşması. Geri alınamadı.