MİLLİ MÜCADELE DÖNEMİ (KURTULUŞ SAVAŞI) – 3

II. İNÖNÜ SAVAŞI (23 MART – 1 NİSAN 1921)

– Düzenli Ordu X Yunanistan

– Cephe komutanı: İsmet Paşa.

Sebepleri

– TBMM’nin Londra Konferansındaki barış tekliflerini kabul etmemesi.

– Sevr Antlaşmasının TBMM’ye kabul ettirilmek istenmesi.

– Yunanlıların Eskişehir ve Afyon’u alarak Ankara üzerine yürüyüp TBMM’yi dağıtmak istemesi.

Sonuçları

– Zonguldak ve civarı Fransa tarafından boşaltıldı.

– Anadolu İtalya tarafından boşaltılmaya başlandı.

– Fransa, TBMM’ye barış teklifinde bulundu.

– Esirler (Malta’daki) İngiltere tarafından serbest bırakıldı.

Aslıhanlar-Dumlupınar Taarruzu (8-11 Nisan 1921)

– Düzenli Ordu X Yunanistan

– Refet Bele komutasındaki ordu ile Yunanlılar arasında yapıldı.

– Bu savaşta ordunun taarruz gücü denenmek istendi; fakat başarılı olunamadı.

– Bu savaş ile Batı Cephesi, İsmet Paşa komutanlığında birleştirildi.

ESKİŞEHİR-KÜTAHYA SAVAŞLARI (10-24 TEMMUZ 1921)

– Düzenli Ordu X Yunanistan

– Cephe Komutanı: İsmet Paşa.

Sebep

– II İnönü intikamını almak.

Sonuçları

– Başkomutanlık yasası çıkarıldı.

– Ordu Sakarya nehri doğusuna çekildi.

– Tekalifi Milliye emirleri çıkartıldı.

– Eskişehir, Kütahya, Afyon kaybedildi.

– TBMM’nin Kayseri’ye taşınması düşünüldü.

– Mustafa Kemal’e karşı muhalefet arttı.

– Halkın TBMM’ye ve Düzenli orduya olan güveni azaldı.

Mustafa Kemal Türk Ordusunu Sakarya Nehri’nin Doğusuna Çekme Nedenleri

– Zaman kazandırarak orduyu Taarruz gücüne kavuşturmak.

– Ordunun fazla zarar görmesini engelleyerek ordunun zarar görmesini engellemek.

– Yunan ordusunu ana üs ve ikmal noktasından uzaklaştırmak.

– Sakarya nehrini Yunan ordusuna karşı doğal bir set olarak kullanmak.

Başkomutanlık Yasası

– TBMM, bu yasayla Mustafa Kemal Paşa’ya üç ay süreyle kendi yetkilerini verdi. (Hızlı karar almak ve bağımsızlığı bir an önce gerçekleştirmek)

– Bu yasa ile Mustafa Kemal askeri görevine tekrar döndü. TBMM’ye olan güven arttı.

– Bu yasa Cumhuriyetin ilanına kadar devam etti.

Tekalifi Milliye Emirleri (Milli-Ulusal Yükümlülükler)

– Bu emirlerle ordunun ihtiyaçları halktan karşılanmaya başlandı.

– Bu emirler topyekûn seferberliğe örnektir.

– TBMM tarafından değil, Mustafa Kemal tarafından çıkarıldı.

– Mustafa Kemal, Başkomutanlık yasasına dayanarak bu emirleri çıkarttı.

– Bu kanunun uygulanması için İstiklal mahkemeleri tekrar kuruldu.

– Bu emirler etkisini özellikle Büyük taarruz savaşında gösterdi.

– Bu emirler, Osmanlı devletindeki Avarız vergisine benzemektedir.

SAKARYA MEYDAN (SUBAYLAR) MUHAREBESİ (23 AĞUSTOS-12 EYLÜL 1921)

– Düzenli ordu X Yunanistan

– Cephe Komutanı: İsmet Paşa.

– Genelkurmay başkanı: Fevzi Çakmak.

Sebep

– Türk ordusunu taarruz gücüne ulaşmadan yok etmek.

Sonuçları

– Ukrayna ile Dostluk antlaşması imzalandı.

– Fransa ile Ankara antlaşması imzalandı.

– Kafkas devletleri (Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan) ile Kars antlaşması imzalandı.

– Gazilik ve Mareşallik unvanları Mustafa Kemal’e verildi.

– İngiltere ile esir değişimi antlaşması imzalandı.

– İtilaf devletleri ateşkes ve barış antlaşması teklifinde bulundu. Fakat kabul edilmedi. İtilaf devletlerinin buradaki asıl amacı Yunanlılara zaman kazandırmak.

– Türk ordusu II. Viyana bozgunundan bu savaşa kadar ilk kez savunmadan taarruza geçti.

– Mustafa Kemal’e verilen Başkomutanlık yetkisi üç ayılığına uzatıldı.

– Hem savunma hem de taarruz savaşıdır.

– Mustafa Kemal, Başkomutan olarak ilk kez Sakarya savaşını yönetti.

– Mustafa Kemal, bu savaşa “Melhame-i Kübra” adını verdi.

KIBRIS ANTLAŞMASI (13 EKİM 1921)

– TBMM ile AEG (Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan) arasında imzalandı.

– Bu antlaşma ile doğu sınırımız kesin çizildi.

– Kars, Ardahan TBMM’ye, Batum Gürcistan’a bırakıldı.

– Bu antlaşma, Moskova antlaşmasını esas alarak hazırlandı.

– Boğazlar ve Karadeniz’le ilgili maddelere de yer verildi.

ANKARA ANTLAŞMASI (20 EKİM 1921)

– TBMM ile Fransa arasında imzalandı.

Maddeleri

– İki devlet arasında savaş sona erecek.

– Hatay, Fransa’ya bağlı Suriye’ye bırakılacak. (Misakı Milliden ikinci taviz)

– Hatay’ın resmi dili Türkçe olacak ve özerk bir yönetim kurulacak.

– Suriye’deki Caber kalesi Türk toprağı sayılacak.

– Gaziantep TBMM’ye verilecek.

Önemi

– İlk kez bir itilaf devleti Misakı Milli ve TBMM’yi tanıdı.

– Güney Cephesi tamamen kapandı.

– Sovyet Rusya ve İngiltere bu antlaşmaya karşı çıktı.

BÜYÜK TAARRUZ VE BAŞKOMUTANLIK MEYDAN SAVAŞI (26 AĞUSTOS – 9 EYLÜL 1922)

– Düzenli Ordu X Yunanistan

– Cephe komutanı İsmet Paşa.

– Genelkurmay başkanı Fevzi Çakmak.

– Aslıhanlar bölgesinde yapılan bu savaşa Dumlupınar Meydan Savaşı da denirdi.

– Başkomutan Mustafa Kemal Paşa bu savaşı doğrudan yönettiği için, Başkomutanlık savaşı da denirdi.

– Bu savaş sırasında yurt genelinde seferberlik ilan edildi.

– 30 Ağustos 1922 tarihinde Yunan orduları tamamen yok edildi ve Anadolu’dan çıkarıldı.

Sonuçları

– İtilaf devletler ve Yunanlılar, Anadolu’dan tamamen çıkarıldılar.

– Kurtuluş savaşının askeri safhası sona erdi.

– Mustafa Kemal’e verilen başkomutanlık yetkisi süresiz olarak uzatıldı.

– Tekalif-i Milliye emirleri en çok bu savaş sırasında işe yaradı.

– Bu savaştan sonra Fevzi Çakmak’a Mareşallik, İsmet İnönü’ye Korgenerallik unvanları verildi.

– Mustafa Kemal, bu savaşa “Rum Sındığı” adını verdi.