KURTULUŞ SAVAŞI HAZIRLIK DÖNEMİ – 2

KURTULUŞ SAVAŞINDA GENELGELER

Havza Genelgesi: Protesto, iyi davranma.

Amasya Genelgesi: Gerekçe, amaç, yöntem, ihtilal.

HAVZA GENELGESİ (28 MAYIS 1919)

– Mustafa Kemal, bu genelgeyi mülki ve askeri amirlere gönderdi. Bu genelgede;

1. İşgallerin protesto edilmesini

2. Hristiyanlara karşı saldırı ve düşmanlık yapılmamasını

3. Büyük devletlerin temsilcilerine ve İstanbul hükümetine uyarı telgraflarının çekilmesini istedi.

– İstanbul hükümeti ilk kez bu genelgeden sonra Mustafa Kemal’i İstanbul’a geri çağırttı.

AMASYA GENELGESİ (TAMİMİ) (22 HAZİRAN 1919)

Amasya Genelgesini İmzalayanlar

– Rauf Orbay

– Refet Bele

– Ali Fuat Cebesoy

Amasya Genelgesini Onaylayanlar

– Kazım Karabekir

– Cemal Paşa

Maddeleri

1. Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir.

– Kurtuluş savaşının gerekçesi ifade edildi.

2. İstanbul hükümeti; üzerine aldığı sorumluluğu yerine getirememektedir. Bu durum milletimizi yok saymaktadır.

– İstanbul hükümetine ilk kez karşı çıkarak görevini yerine getiremediği ifade edildi.

– Kurtuluş savaşının gerekçesini ifade eden bir diğer maddedir.

3. Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.

– Kurtuluş savaşının amacı ve yöntemi belirlendi.

4. Ulusun durumu ve davranışını göz önünde tutmak ve haklarını duyurmak için her türlü tesir ve kontrolden uzak ulusal bir heyetin oluşturulması gereklidir.

– Kurtuluş mücadelesi kişisellikten çıkartılarak kurumsallaştırılmaya çalışıldı.

5. İstanbul hükümetine karşı milli bir hükümetin kurulmasına ortam hazırlandı.

6. Anadolu’nun her bakımdan en güvenli yeri olan Sivas’ta milli bir kongre toplanacaktır.

– Milli bir kongre toplanarak milli birlik-beraberlik sağlanmak istenmesi.

7. Sivas kongresi için halkın güvenini kazanmış üç delegenin en kısa sürede Sivas’a gitmesi için hemen yola çıkarılması gerekmektedir. Sivas kongresine katılacak delegeler Müdafaai Hukuk, Reddi İlhak ve belediyelerce seçilecektir.

– Kurtuluş savaşı, halka mal edilmek istendi.

8. Doğu illeri adına Erzurum’da bir kongre toplanacaktır.

Amasya Genelgesi’nin Önemi

– Kurtuluş savaşının gerekçesi, yönetim, amacı ifade edildi.

– Kurtuluş savaşını resmen başlatan belgedir.

– Ulusal egemenliğe dayalı yeni bir Türk devletinin kurulacağının ilk işaretidir.

– Kurtuluş savaşının ihtilal belgesidir.

– Mustafa Kemal bu genelgeden sonra İstanbul hükümeti tarafından İstanbul’a tekrar çağırılınca ilk kez askeri görevinden istifa etti.

KONGRELER

ERZURUM KONGRESİ (23 TEMUUZ – 7 AĞUSTOS 1919)

– Başkanı Mustafa Kemal.

– Kongreye delege gönderen iller; Bitlis, Erzurum, Sivas, Trabzon, Van.

– Kongreyi toplayan cemiyetler: Anadolu Müdafaai Hukuk Cemiyeti, Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti.

Toplanmasının Sebebi

– Mondros Ateşkes Antlaşmasının 24. Maddesi gereği doğu illerinin; itilaf devletlerinin tehdidi altına girmesi.

– Doğuda kurulması planlanan Ermeni devletinin engellenmek istenmesi.

– Bu kongrede Mustafa Kemal ve Rauf Orbay’ın delege olabilmeleri için Kazım Yurdalan ve Cevat Dursunoğlu delegelikten istifa etti.

Maddeleri

1. Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz.

– İlk kez milli sınırlardan bahsedildi.

2. Her türlü yabancı işgal ve müdahalesine karşı Osmanlı devletinin dağılması halinde millet birleşerek karışı koyacaktır.

3. İstanbul hükümeti, vatanın bağımsızlığını sağlayamazsa geçici bir hükümet kurulacaktır. Bu hükümet milli kongre tarafından seçilecektir. Kongre toplanmamışsa bu seçimi Temsilciler kurulu yapacaktır.

– İlk kez açıkça yeni bir hükümetin kurulmasında bahsedildi.

4. Kuvay-ı Milliye’yi etkin, milli iradeyi hakim kılmak esastır.

– Millet egemenliğinin şartsız olarak gerçekleştirileceği belirtildi.

5. Manda ve himaye kabul edilemez.

– Manda ve himaye fikri ilk kez bu kongrede reddedildi.

6. Mebuslar meclisinin derhal toplanmasına ve hükümetin yaptığı işlerin meclis tarafından denetlenmesine çalışılacaktır.

– Hristiyanlara siyasi ve toplumsal dengemizi bozacak yeni ayrıcalıklar verilmez.

– Bu kongre toplanış amacı bakımından bölgesel, aldığı kararlar bakımında ulusaldır.

– Mustafa Kemal, ilk kez bu kongrenin başkanlığına seçildi.

– İhtilal niteliğinde bir kongredir.

BALIKESİR-ALAŞEHİR-NAZİLLİ KONGRELERİ (26 TEMMUZ – 25 AĞUSTOS 1919)

– İzmir Reddi İlhak Cemiyeti tarafından toplanan bölgesel kongrelerdir.

– Yunanlıların İzmir’i işgal etmelerine karşılık kuruldu.

– Türkiye’nin bağımsızlığında en büyük rolü oynayan Batı Cephesi, bu kongrede alınan kararlar sonucu açıldı.

– Padişaha, halifeliğe bağlı kurulan; fakat bölgesel bağımsızlığı isteyen kongrelerdir.

POZANTI KONGRESİ

– En son toplanan kongredir.

– Mustafa Kemal’in katıldığı son kongredir.

– TBMM’nin açılışından sonra toplandı.

– Adana ve çevresini Fransız ve Ermenilere karşı korumak amacıyla toplandı.

AFYON KONGRESİ

– Bu kongreye Mustafa Kemal katıldı.

EDİRNE-LÜLEBURGAZ KONGRESİ

– Trakya-Paşaeli Cemiyeti tarafından toplandı.

– Kongrede bölgesel cumhuriyet fikri tartışıldı

SİVAS KONGRESİ (4-11 EYLÜL 1919)

– Başkanı Mustafa Kemal.

– Toplanmasına karar veren belge; Amasya genelgesi.

– Sadrazam: Damat Ferit Paşa.

– Amasya genelgesinde alınan kararlar sonucu Mustafa Kemal başkanlığında toplandı.

– Mustafa Kemal bu kongrede “Ya İstiklal Ya Ölüm” dedi.

Sivas Kongresi Öncesi Meydana Gelen Olumsuz Gelişmeler

Ali Galip Olayı: Elazığ valisi Ali Galip, Sivas kongresini engellemeye, dağıtmaya çalıştı; fakat başarılı olamadı.

İngiliz Binbaşı Noel Olayı: Sivas kongresini basılmasını tasarlayan; fakat başarılı olmayan olaydır.

Manda Tartışmaları: Amerika mandasını isteyen bazı kişiler Manda yönetimini savundular. Sivas kongresinde en çok tartışılan konu manda yönetimi oldu.

Başkanlık Tartışması: Bazı çevreler Mustafa Kemal’in başkan olmasını engellemeye çalıştı. Kongrede tartışılan konulardan birisidir.

Sivas İşgal Duyurusu: Fransız ve İngilizler Sivas’ı işgal edeceklerini bildirdiler.

Kongrenin Maddeleri

1. Yararlı cemiyetler “Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Cemiyeti” adıyla tek çatı altında birleştirilecektir.

– Ulusal güçler birleştirilerek yönetimi tek elde toplandı.

2. Erzurum kongresi kararları bazı değişiklik ve ilavelerle kabul edildi.

– Erzurum kongresi kararları milli bir kongre tarafından onaylanarak tüm ulusa mal edildi.

3. Manda ve himaye kabul edilemez.

– Manda yönetimi ulusal bağımsızlığa ve egemenliğe ters düştüğünden bir daha gündeme gelmemek üzere reddedildi.

4. Temsilciler kurulunun yetkileri bütün vatanı temsil edecek şekilde genişletildi.

– Milli mücadelenin yürütme yetkisi Temsilciler kuruluna verildi.

– Temsilciler kurulu yürütme yetkisini ilk olarak Ali Fuat Paşa’yı Batı Anadolu’da Kuvay-ı Milliye komutanlığına atayarak kullandı.

Sivas Kongresinin Önemi

– Ulusal tek kongredir.

– Kurtuluş savaşını tek çatı altında topladı.

– Mustafa Kemal’in başkanlık yaptığı ulusal ilk-tek kongredir.

– Mustafa Kemal’e karşı ilk muhalefet bu kongrede oldu.

– Mustafa Kemal’in çağrısıyla doğrudan toplanan kongredir.

– Milli mücadelenin çalışmalarını halka duyurmak amacıyla İrade-i Milliye gazetesi çıkarıldı.

Damat Ferit Hükümetinin İstifa Etmesi

– Sivas kongresinden sonra Temsilciler kurulu, Damat Ferit hükümetiyle tüm ilişkileri ve haberleşmeyi kesti. Bunun üzerine Damat Ferit Paşa hükümeti istifa etti.

– Bu istifa Kurtuluş savaşının ilk siyasi başarısıdır.

– Ali Rıza Paşa başkanlığında yeni bir hükümet kuruldu. Bu hükümet, Anadolu hükümetine karşı ılımlı bir tavır aldı. Bunun üzerine her iki hükümet arasında görüşmeler oldu.

AMASYA GÖRÜŞMESİ (20-22 EKİM 1919)

– Sadrazam Ali Rıza Paşa.

– Temsilciler kurulu adına: Mustafa Kemal.

– İstanbul hükümeti adına: Bahriye Nazırı Salih Paşa.

– Bu görüşmeyle İstanbul hükümeti, Temsil heyetini ilk kez resmen tanıdı.

Alınan Kararlar

1. Türk vilayetleri düşmana terk edilmeyecek, Türk vatanının bütünlüğü ve bağımsızlığı korunacak.

2. Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Cemiyeti, İstanbul hükümetince tanınacak.

3. Meclisi Mebusan’ın İstanbul’da toplanmasının güvenlik açısından uygun olmadığı kabul edilecek.

4. Sivas kongresi kararları İstanbul hükümeti tarafından kabul edilecek.

5. İstanbul hükümetinin imzalayacağı uluslararası antlaşmalarda Temsilciler kurulunun görüşleri sorulacak.

– İstanbul hükümeti, otoritesini tek başına kullanmak istediğinden bu maddeyi kabul etmedi.