Hukuk
– Töre denilen yazısız hukuk kuralları geçerli, bu kurallara Hakan dahil herkes uymak zorundadır. Töre şartlara göre değişikliğe uğrardı. Kurultay, Kağan törede değişiklik yapabilir.
– Törenin değişmeyen 4 kuralı vardır. İyilik, Adalet, Eşitlik, İnsanlık.
– Göçebe yaşamdan dolayı uzun süreli hapis cezası verilmezdi.
– Mahkemelerin başında Yargan (Yarguci) denilen yargıç ve savcılar vardı.
– Hakanın başında bulunduğu Yargu denilen yüksek mahkemeler siyasi davalara bakardı.
– Uygurlar döneminde töre ilk kez yazılı hale geldi.
Sanat
– Göçebe hayattan dolayı en yaygın sanat hayvan üslubu idi.
– Taşınabilir sanat eserleri yaygındır. Hayvan derileri üzerine işlenirdi.
– Türk resim sanata, minyatür, fresk, tezhip sanatları ve Ortaoyunu ilk kez Uygurlar döneminde başladı.
– Mimarinin ilk örnekleri Uygurların yaptığı tapınak (stupa) ve sarayladır.
– Dokumacılık, taş işçiliği, demircilik gibi sanat alanlarında gelişmeler oldu.
Aplike: Keçe üzerine ince ve renkli deri ve kumaşlar yapıştırılarak yapılan resim.
Stupa: Kubbeli Uygur tapınakları.
Bedizci: Uygular dönemindeki ressamlar.
Kopuz: Türklerin en çok kullandığı müzik aletidir.
Ekonomi
– Ekonominin temel geçim kaynağı hayvancılık.
– Tarım sınırlı bir şekilde yapılırdı. İlk kez Uygurlar döneminde düzenli tarım faaliyetleri oldu.
– Özel mülkiyet gelişmemiştir.
– Hunlar ve Göktürkler döneminde tarımı geliştirmek amacıyla Tötö Kanalı açıldı.
– İpek ve Kürk denilen iki önemli ticaret yolu vardır.
– Türklerde ilk kez parayı kullanan Göktürkler, ilk kez para bastıran Türgişler. Bastıkları ilk madeni paraya ise Targiş (Yarmak), bez parçalarının mühürlenip para olarak kullanılmasına da Kamdu denilmiştir.
– Türklerde tarım yapıldığının kesin katını olarak sulama kanalları, orak-saban ve tohum ambarlarını sayabiliriz.
– El değirmeni, tahıl ambarı, yanık buğday taneleri tarımı çağrıştırsa da tarım yapıldığının kesin kanıtı değildir.
Sosyal Hayat
– Sınıf ayrımı yoktu. Bunun başlıca 2 sebebi vardı. Göçebe hayat ve toprağın devletin malı sayılması idi.
– Dini ve milli bayramlar şölenlerle yapılırdı. (Toy ve Nevruz şölenleri)
– Aile (Oguş)-Sülale (Urug)- Boy (Aşiret)- Budun (Millet)- İl-El (Devlet)
Din
- İnançlar
– Totenizm: Tabiat kuvvetlerine inanma, en eski Türk dini.
– Atalar Kültü: Ölen atalarının kendilerini koruduklarına inanma.
– Göktanrı: En yaygın Türk inancıdır.
– Şamanizm: Fal, sihir, büyü gibi kavramları öne çıkaran inançtır.
– Maniheizm: Et yemeyi, kan dökmeyi yasaklayan inanç.
– Budizm: Buda’nın görüşlerine dayalı inançtır.
- Din
– Musevilik
– Hristiyanlık
– İslamiyet
- Kavramlar
– Şaman (Kam, baksı): Din adamı.
– Yuğ: Cenaze, ölü gömme töreni.
– Uçmağ: Cennet.
– Balbal: Mezar taşı, kuvvetin simgesi, heykel.
– Tamu: Cehennem.
– Kurgan: Mezar.
Not: Esik, Pazırık, Kudırge ve Noin Ula kurganları en önemli Türk kurganlarıdır.
