Makalede Neler Var?
Devlet Yönetimi
Kagan (Hakan)
– Devletin en üst yöneticisidir. Töre hariç söyledikleri kanun niteliğindedir.
Kullandığı Unvanlar
– Han, Hakan, Kağan, Şanyu, İlteber, İdikut, Erkin, Tanyu, İlteriş, Yabgu, Ay Tengri.
Hükümdarlık Sembolleri
– Otağ (Çadır), Örgin (Taht), Kotuz (Sorguç), Tuğ (Sancak), Yay, Davul (Nevbet), Para, Yarlığ.
Katun (Hatun)
– Hükümdarın eşidir. Hükümdar olmadığında devlet işlerine bakardı.
Siyasi Yetkileri
- Kurultay toplantılarına katılırdı.
- Elçileri kabul ederdi.
- Hükümdar olmadığında devleti yönetirdi.
- Kurultaya başkanlık ederdi.
İkili Teşkilat
– Devletin Doğu-Batı şeklinde ikiye ayrılmasıdır.
– Orta Asya Türk devletlerinde Feodal yönetimin olduğunun kanıtıdır.
– Orta Asya Türk devletlerinin yıkılmasında etkili olmuştur.
– Taht kavgalarının azalmasında etkili oldu.
Kut Anlayışı
– Devleti yönetme yetkisinin tanrı tarafından verildiğine inanılan görüş.
– Orta Asya Türk devletlerinin yıkılmasında etkili olmuştur.
– Kut, kan yoluyla geçerdi. Kut’a sahip olan herkes devleti yönetme hakkına sahipti.
– Türk devletlerinde taht kavgalarının yaşanmasına, devletin ikiye bölünmesine ve kısa süre içerisinde yıkılmasına neden oldu.
Kurultay (Toy-Ternek)
– Devlet işlerinin görüşüldüğü danışma niteliğindeki meclistir.
Kurultay Görevleri
– Törelerde değişiklik yapardı.
– Hükümdar ve veliahdını belirlerdi.
– Para bastırma ve vergi alma kararı alırdı.
Toygun
– Kurultay üyeleridir.
– Bunlar; Hakan, Hatun, Yabgu, Tigin, Tamgacı, Buyruk, Şad, Tudun, Tarkan, Boy Beyleri.
Kengeş Meclisi
– Bilim adamlarından oluşan meclis.
Boylar Federasyonu
– İçişlerinde serbest, dışişlerinde merkeze bağlı olan küçük boylardan oluşan federasyondur.
– Orta Asya Türk devletlerinin yıkılmasında etkili oldu.
Veraset Anlayışı
– Ülkenin hükümdarın tüm sülalesi tarafından yönetilme hakkına sahip olduğu anlayıştır.
– Türk devletlerinde en önemli yıkılma nedenidir.
Devlet Yönetimiyle İlgili Kavramlar
Ayuki: Hükümet.
Ayguci: Başbakan.
Buyruk: Bakan.
Bitikçi (Tamgacı): Yazı işlerinden sorumlu bakan.
Tarkan: Askeri yönetimden sorumlu kişi, Ordu komutanı.
Tudun: Maliye bakanı, vergi memuru.
Tigin (Tekin): Hükümdar çocuğu, Şad unvanı ile yönetici olabilir.
Şad: Vali.
Apa: Sarayın sivil yöneticisi.
Yabgu: Hükümdarın kardeşi, devletin batı bölgesini yöneten yönetici.
İlteber: Devlet memuru.
Kenerçi: Danışman.
Hukuk
– Töre denilen yazısız hukuk kuralları geçerli, bu kurallara Hakan dahil herkes uymak zorundadır. Töre şartlara göre değişikliğe uğrardı. Kurultay, Kağan törede değişiklik yapabilir.
– Törenin değişmeyen 4 kuralı vardır. İyilik, Adalet, Eşitlik, İnsanlık.
– Göçebe yaşamdan dolayı uzun süreli hapis cezası verilmezdi.
– Mahkemelerin başında Yargan (Yarguci) denilen yargıç ve savcılar vardı.
– Hakanın başında bulunduğu Yargu denilen yüksek mahkemeler siyasi davalara bakardı.
– Uygurlar döneminde töre ilk kez yazılı hale geldi.
Ordu
– Kadın-erkek tüm bireyler asker sayılmıştır. (Ordu-millet anlayışı, bu anlayış Ulusçuluk ile ilgilidir.)
– Ordunun temeli atlı birliklere (süvari) dayanmaktadır.
– Kağan, Şad, Tigin, Boy Beyleri gibi yöneticiler de birer ordu komutanıydı.
– En çok kullanılan savaş taktikleri Turan-Hilal, Kurt Kapanı, Sahte Ricat, Vurkaç Taktiği, Bozkurt taktiğidir.
– En fazla uygulanan savaş taktiği ise Turan taktiğidir.
– İlk düzenli ordu Mete Han döneminde kuruldu.
