– İlk Türk-İslam devletlerinde halkı zenginleştirecek ekonomik anlayış devam ettirilirken İslam’ın etkisiyle ekonomide;
- İsraftan kaçınma,
- Devletin üretimden çok denetimle ilgilenmesi,
- Servet ve mülkiyetin yaygınlaştırılması
Anlayışları hakim olmuştur.
– Esnaf kendi arasında dini ve iktisadi içerik taşıyan Fütüvvet Teşkilatı’nı kurmuştur.
– Arasta: Belirli bir esnaf grubunu bir araya toplayan, camilerin yanında yapılan medrese, darüşşifa gibi hayır kurumlarına gelir sağlamak amacıyla kurulan çarşılardır.
– Bedesten: Kumaş, mücevher gibi ürünlerin satışını yapıldığı kapalı çarşıdır.
– Kapan: Genellikle aynı tür gıda maddelerinin toplandığı ve tartıldığı yerdir.
Makalede Neler Var?
Toprak Yönetimi
– Devlete ait topraklara “Miri Arazi” denilmiştir. Has ve İkta.
Has Arazi
- Gelirleri doğrudan hükümdar ve ailesine ait olan topraklar.
- Gelirleriyle hükümdar ve ailesinin masrafları karşılanmıştır.
İkta Arazi
- Görev karşılığı Meliklere, emirlere ve valilere verilmiştir.
- İkta verilenler devletten maaş almamış, bu toprakların vergileriyle geçinmişlerdir.
- İkta sahipleri vergileri kendileri toplamıştır.
- Bu vergilerin bir bölümüyle atlı askerlerin maaşları karşılanmaktadır.
- Satılamayan, hibe edilemeyen ve vakıf olarak bırakılamayan topraklardır.
- İkta araziler sayesinde hazineden para çıkmadan güçlü bir ordu oluştu (İkta ordusu), üretimde süreklilik sağlandı, taşralarda güvenlik sağlandı, göçebe Türkmenler yerleşik hayata geçirildi ve geliri devlet memurlarına ve rütbeli askerlere derecelerine göre maaş olarak verildi.
Mülk Arazi
- Mülkiyeti kişilere ait olan topraklardır. Sahibi bu topraklarda her türlü tasarruf hakkına sahip olmuştur. (Öşri ve Haraci topraklar)
Vakıf Arazi
- Geliri sosyal hizmetlere ve hayır kuruluşlarına ayrılmıştır.
- Bu topraklardan elde edilen gelirlerle kervansaraylar, hanlar, camiler, hastaneler, çeşmeler, hamamlar, köprüler ve yollar yapılmıştır.
Haraci Arazi
- Selçuklu sınırları içinde yaşayan gayrimüslimlere ait topraklardır.
Öşri Arazi
- Müslümanların elinde olan topraklardır.
Vergi Sistemi
– Türk-İslam devletlerinde vergi sisteminde hem örfi hem de şeri hukuk etkili olmuştur.
Örfi Vergiler
– Gelenek, göreneklere göre alınan vergiler.
– Ağnam: Küçükbaş hayvancılıktan alınan vergidir.
– Bac: Pazar vergisidir.
– Derbent: Geçiş vergisidir.
Şer’i Vergiler
– Dini kurallara göre alınan vergilerdir.
– Öşür (aşar): Müslümanlardan alınan toprak vergisidir. 1/10 oranında alınırdı.
– Haraç: Gayrimüslimlerden alınan toprak vergisidir. 2/10 oranında alınırdı.
– Cizye: Gayrimüslimlerden alınan askerlik vergisi.
– Zekat: Müslümanlardan alınan belli bir sayıda hayvan veya değerli bir maden ve ticari eşyaya sahip olmasına göre alınan vergidir. 1/40 oranında alınırdı.
Vakıf Sistemi
– Temelini İslam hukukundan almıştır.
– Sosyal dayanışma ve yardımlaşma temel amaçtır.
– Vakıf yöneticileri Mütevelli olarak adlandırılmışlardır.
– Denetimini kadılar yapmıştır.
– Cami, Medrese, Hama, Kervansaray, Sebil(su hayratları), Darüşşifa(hastane), İmaret(aşevi), Bedesten(çarşı), Tabhane(Gezici dervişleri misafir edildiği yer veya huzurevi), Bimarhane(akıl hastanesi ve tıp öğrencilerinin yetiştiği tıp okulu).
