Türk-İslam Devletlerinde Kültür ve Medeniyet: Dil ve Edebiyat

– Bu dönemde edebiyat İslamiyet öncesi Türk kültürü ve Türk-İslam kültürünün sentezi şeklinde gelişmiştir.

– Karahanlılarla başlayan bu sentez Selçuklularla devam etmiştir.

– Türk-İslam devletlerinde genellikle halkın konuştuğu dil Türkçe olmuştur.

– Bu dönemde edebiyat ikiye ayrılmıştır. Sözlü ve yazılı edebiyat.

Sözlü Edebiyat

1. Saltuk Buğra Han Destanı.
2. Cengizname.

Yazılı Edebiyat

1. Kutadgu Bilig

– Yusuf Has Hacip tarafından yazılan siyasetname niteliğindeki önemli bir eserdir.

– İlk Türk-İslam eseridir.

– Türklerin İslamiyet’i kabul etmelerinden sonra yazılan ilk Türkçe eserdir.

– Türklerin İslamiyet’i kabul etmelerinden sonra yazılan ilk siyasetnamedir.

– Bu eser Karahanlı hükümdarı Tamgaç Uluğ Buğra Kara Han’a sunuldu.

– Kutadgu Bilig “mutluluk veren bilge” anlamına gelmektedir.

– Bu eser dört temel üzerine kurulmuştur; adalet, devlet, akıl, akıber.

2. Divan-ı Lügati’t Türk

– Kaşgarlı Mahmut tarafından yazılan ilk Türkçe sözlük.

– Türk dilinin Arapça kadar zengin olduğunu kanıtlamak ve Türk dilini Araplara öğretmek amacıyla yazıldı.

– Türk dünyasının ilk haritası da bu kitapta yer aldı.

– Türkçeyi diğer toplumlara öğretmek amacıyla yazılan ilk dilbilgisi eseridir.

– Bu eser Abbasi halifesi El-Muktedi Billah’a sunulmuştur.

– 2008 yılı UNESCO tarafından “Kaşgarlı Mahmut Yılı” ilan edilmiştir.

3. Divan-ı Hikmet

– Ahmet Yesevi tarafından yazılan bu eserde İslam’ın esasları Türkçe anlatılmıştır.

– Tasavvuf ile ilgili eserlerin toplandığı önemli bir eserdir.

– İslamiyet’in Türkler arasında yayılmasında etkili oldu.

4. Atabetü’l Hakayık

– Edip Ahmet Yükneki tarafından yazılan eğitici, öğretici bir ahlak kitabıdır.

– Gerçeklerin eşiği anlamındadır.

– Kutadgu Bilig’den sonra Türk edebiyatının en eski kitabıdır.

– Bu eser Karahanlı beylerinden Muhammed Dad Sipehsalar’a sunulmuştur.