I. TBMM DÖNEMİ

TBMM’NİN AÇILMA NEDENLERİ

– İstanbul’un resmen işgal edilmesi ve Mebusan Meclisinin dağıtılması sonucu 23 Nisan 1920’da Ankara’da açıldı.

Mustafa Kemal’in TBMM’ye Sunduğu Önerge

1. TBMM’nin üstünde hiçbir güç yoktur.

– Bu madde ile İstanbul hükümeti yok sayıldı.

2. Yasama, yürütme TBMM’ye aittir.

– Hızlı karar almak ve bağımsızlığı bir an önce sağlamak amacıyla güçler birliği ilkesi kabul edildi.

3. Geçici hükümet başkanı ve padişah vekili atamak doğru değildir.

– Bu madde ile meclis bağımsız ve sürekli kılınmak istendi.

4. Padişah işgalden kurtarıldıktan sonra meclis tarafından son şekli verilecek.

– Birlik-bütünlüğün sağlanması ve Saltanatın yanlılarının desteğinin alınması amaçlandı.

5. Hükümet kurmak gereklidir.

– I. TBMM’nin açılışını, oturumun en yaşlı üyesi Sinop Milletvekili Şerif Bey tarafından yapıldı.

I. TBMM’nin Özellikleri

– Kurucu bir meclistir. (Yeni bir anayasa hazırladığı, Türkiye Devletini kurduğu, İstiklal Marşının kabul ettiği ve düzenli orduyu kurduğu için)

– Olağanüstü bir meclistir.

– Güçler birliği ilkesini benimsedi.

– Savaş meclisidir.

– Kurulmasıyla, Temsil heyetinin görevi sona erdi.

– TBMM’nin açılması, 1921 anayasası ve Saltanatın kaldırılması inkılaplarını yaptı.

I. TBMM’ye Karşı Çıkan İsyanlar

İstanbul Hükümeti ile İtilaf Devletleri Tarafından Ortak Çıkartılan İsyanlar

Bolu, Düzce, Hendek Ayaklanmaları: Çerken Ethem tarafından bastırıldı.

Konya Ayaklanması: Delibaş Mehmet çıkarttı. Dini nitelikli bir isyandır.

Yozgat Ayaklanması: Çağanoğulları çıkarttı. Feodal ve sosyal nitelikli bir isyandır. Çerkez Ethem tarafından bastırıldı.

Afyon Ayaklanması: Çopur Musa çıkarttı. Dini nitelikli bir isyandır.

Cemil Çeto Ayaklanması: Batman’da çıkarıldı.

Koçgiri Ayaklanması: Erzincan’da çıkartıldı. II. İnönü savaşında sorun oldu.

Milli Aşiret Ayaklanması: Urfa’da çıkartıldı. Fransa destekledi.

Şeyh Eşref Olayı: Bayburt’ta çıkartıldı. Dini nitelikli bir isyandır.

Ali Batı Ayaklanması: Mardin’de çıkartıldı. İngiltere destekledi.

İstanbul Hükümeti Tarafından Çıkartılan İsyanlar

Ahmet Anzavur (Kuvayı Muhammediye) Ayaklanması: Balıkesir, Biga, Gönen’de çıkartıldı. Çerkez Ethem tarafından bastırıldı.

Kuvayı İnzibatiye (Halifelik Ordusu) Ayaklanması: Damat Ferit Paşa’nın oluşturduğu ordu tarafından çıkarılan isyandır. Adapazarı’nda çıkartıldı.

– Bu isyanlar ile itilaf devletleri boğazları ele geçirmek amacıyla İstanbul hükümetini kışkırttı. Ayrıca bu isyanlar ile halkın dini duyguları sömürülmek istendi.

Azınlıklar Tarafından Çıkarılan İsyanlar

Rum İsyanı: Bağımsız bir Rum devleti kurmak amacıyla çıkartıldı.

Ermeni İsyanı: Bağımsız bir Ermeni devleti kurmak amacıyla çıkartıldı.

– Bu isyanlar TBMM’ye karşı en uzun süren isyanlardır.

Kuvayı Milliyeciler Tarafından Çıkartılan İsyanlar

Çerkez Ethem Ayaklanması: Kuvayı Seyyare ordusunu kurdu. İsyan sonucu Yunanistan’a kaçtı.

Demirci Mehmet Efe Ayaklanması: Isparta’da çıkartılan bu isyan, Refet Bele tarafından bastırıldı.

Yörük Ali Ayaklanması: Aydın ve Muğla’da çıkarılan İsyandır.

I. TBMM’ye Karşı Çıkan İsyanların Sonuçları

– Milli mücadelenin kazanılması geciktirildi.

– Yunanlıların ilerleyişi arttı.

– Azınlıkların örgütlenmesi arttırdı.

– TBMM’nin isyanları bastırması, otoritesini arttırdı.

I. TBMM’nin Ayaklanmalara Karşı Aldığı Önlemler

– Hıyanet-i Vataniye kanunu çıkarıldı.

– İstiklal mahkemeleri kuruldu.

– İstanbul hükümetine karşı fetva yayınlandı.

– Düzenli ordu kuruldu.

– Anadolu ajansı, halkı bilinçlendirmede etkili oldu.

– İstanbul ile haberleşmeler kesildi.

İstiklal (Üç Aliler) Mahkemeleri

– 1920-1927 yılları arasında etkili oldu. 1949’da kaldırıldı.

– İç güvenliği sağlamak ve asker kaçaklarını önlemek amacıyla kuruldu.

– Hıyanet-i Vataniye, Firariler Kanunu, Tekalif-i Milli Emirleri, Takrir-i Sükun kanunu gibi kanunların uygulatılmasını başlatmıştır.

– İstiklal mahkemeleri ilk kez I. TBMM’ye karşı ayaklanmalarda, en son Atatürk’e karşı İzmir’de yapılması düşünülen suikastta görev aldı.

– Bu mahkemelerde etkili olan üç Ali: Kılıç Ali, Ali Saip, Ali Çetinkaya.

Hıyanet-i Vataniye Kanunu

– Tekâlif-i Milliye emirlerine uymayanlara, vergi kaçıranlara, asker kaçaklarına ceza verildi.

I. TBMM’nin Düzenli Orduya Geçiş Aşamasında Aldığı Önlemler

– Asker kaçaklarını önlemek amacıyla Firariler Kanunu çıkardı.

– İç güvenliği sağlamak amacıyla Seyyar Jandarma Müfrezeleri oluşturuldu.

– Pontus Rumlarına karşı merkez ordusu kuruldu.

I. TBMM’de Oluşturulan Gruplar

– Halk Zümresi Grubu

– İstiklal Grubu: Mustafa Kemal Paşa’yı destekleyen gruptur.

– Islahat Grubu

– Yeşil Ordu Grubu

– Tesanüt Grubu: Mecliste en çok örgütlenen gruptur.

– Müdafaai Hukuk Grubu: Mustafa Kemal Paşa’nın grubudur.

I. TBMM’nin Çıkardığı Kanunlar

– Ağnam vergisinin arttırılması kanunu (TBMM’nin çıkarttığı ilk kanundur)

– Gümrük Tarife Kanunu

– Hıyanat-i Vataniye Kanunu

– İstiklal Mahkemeleri Kanunu

– Firariler hakkında kanun

– Başkomutanlık Kanunu

– Düzenli Ordu Kanunu

– Teşkilat-ı Esasiye Kanunu

– İstiklal Marşı Kanunu

– Men-i İsrafat Kanunu: Yerli kaynakları korumak ve israfı önlemek amacıyla çıkarılan kanun.

– Nizab-ı Müzakere Kanunu: Toplantı yeter sayısını içeren kanundur.

– Men-i Müskirat Kanunu: İsrafı önlemek amacıyla tüketimi yasaklayan kanundur.

SEVR BARIŞ ANTLAŞMASI (10 AĞUSTOS 1920)

– Osmanlı devleti adına Hadi Paşa.

– Osmanlı Devleti’ni parçalamak amacıyla San Remo Konferansı toplandı. Bu konferans sonucu Sevr Antlaşması kararları alındı.

– I. Dünya savaşından sonra Sevr Antlaşması imzalanmasına rağmen bir türlü uygulanamadı. Bunun en önemli nedeni itilaf devletlerinin Osmanlıyı kendi aralarında paylaşamamaları.

– Bu antlaşma Kurtuluş Savaşı başladığından ve Osmanlı mebusan meclisi onaylamadığından uygulanamamıştır.

Maddeleri

– İstanbul Türklerde kalacak; fakat azınlık hakları gözetilmezse İstanbul alınacak.

– Doğu Anadolu’da bir Ermeni ve Kürdistan devleti kurulacak.

– Boğazlar savaş ve barış zamanlarında tüm gemilere açık olacak. Uluslararası komisyon tarafından yönetilecek.

– Kapitülasyonlardan bütün devletler yararlanacak.

– Zorunlu askerlik kaldırılacak.

– Osmanlı Devleti savaş tazminatı ödeyecek.