Prut Antlaşması (1711)
– Çar I. Petro (Deli Petro), Rusya’yı Baltık Denizi üzerinden sıcak denizlere ulaştırmak için İsveç ile sürekli bir mücadeleye girmiştir.
– İsveç kralı Poltova savaşını kaybedince, Osmanlıya sığınmıştır. Rusya ise İsveç kralını takip edip Osmanlıya girmiştir.
– Eflak-Boğdan beyleri bu durumun üzerinde iki devleti kışkırtmıştır ve Osmanlı, Rusya’ya savaş açmıştır.
– Sadrazam Baltacı Mehmet Paşa, Prut nehri civarından Rusları ağır bir yenilgiye uğratmıştır.
– Deli Petro barış istemiştir.
– Bu dönemde Deli Petro’nun eşi Katerina’nın Baltacı Mehmet Paşa’yı antlaşmaya ikna ettiği söyledi rivayeti vardır ama sadece söylentide kalmıştır.
– Ruslara verilen Azak kalesi ve çevresi Osmanlıya geri verildi.
– Rusya’nın İstanbul’da elçi bulundurmasına son verildi.
– Rusya, Lehistan iç işlerine karışmamayı kabul etti.
– İsveç kralı XII. Şarl’ın ülkesine serbestçe geri dönmesi sağlandı.
– Bu antlaşma ile Osmanlının kaybettiği toprakları geri alabilme ümidi artmıştır.
Pasarofça Antlaşması (1718)
– Venedik; Akdeniz’de Osmanlı gemilerine saldırıyor, Karadağ halkını Osmanlıya karşı kışkırtıyordu. Ayrıca Katolik olan Venedik, Ortodoks olan Mora halkına baskı yapmış ve Mora, Osmanlıdan yardım istemiştir.
– Bunun üzerine harekete geçen Silahtar Ali Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu Mora’yı ele geçirmiş ve Korfu Adasını kuşatmıştır.
– Bu durumda Karlofça Antlaşmasına aykırı davranıldığını ile süren Avusturya, garantör devlet sıfatıyla Mora’nın geri verilmesini istemiştir.
– Osmanlı bu isteği reddederek Avusturya’ya savaş açmıştır.
– 1716’da yapılan Petervaradin Savaşında Osmanlı ordusu yenilmiş, Avusturya ise Belgrat’ı işgal etmiştir.
– Hollanda ve İngiltere araya girerek Pasarofça Antlaşmasını imzalanmasını sağlamıştır.
– Mora Yarımadası Osmanlıya bırakılmıştır.
– Kuzey Sırbistan, Belgrat ve Eflak’ın batısı Avusturya’ya bırakılmıştır.
– Dalmaçya kıyıları, Arnavutluk ve Hersek kıyılarında bazı kaleler Venediklilere verilmiştir.
– Diplomasi dönemi başlamıştır. Osmanlı devleti batının üstünlüğünü kabul etmiş, batı ile savaşları keserek barış politikası uygulamaya başlamıştır.
– Bu antlaşma, Osmanlıda Lale Devri denilen dönemin başlangıcı sayılmıştır.
İstanbul Antlaşması (1724)
– 18. Yüzyılda İran’da mezhep kavgaları vardı. Bu durumdan yararlanmak isteyen Rusya, İran’a girmiştir.
– Osmanlı Devleti, Rusya’nın İran’ı ele geçirerek daha fazla güneye inmesine engel olmak ve devletin sarsılan itibarını arttırmak için üç koldan İran’a girmiştir.
– Bunun üzerine Osmanlı ve Rus güçleri İran’da karşı karşıya gelmiştir.
– Fransa araya girerek iki ülke arasında İstanbul Antlaşmasının yapılmasını sağlamıştır.
– İran’ın Kafkasya’daki toprakları Osmanlı-Rusya arasında paylaştırılmıştır.
– Bu antlaşma ile Rusya, Azerbaycan topraklarını işgal etmiştir.
– Bu antlaşmaya karşı çıkan İran ile mücadeleler 1779’a kadar sürmüştür.
Ahmet Paşa Antlaşması (1732)
– 1731’de yapılan savaş sonunda Ahmet Paşa Antlaşması imzalanmıştır.
– Gence, Tiflis, Revan ve Dağıstan Osmanlıya bırakıldı.
– Ahmet Paşa antlaşmasından memnun olmayan Nadir Han, isyan çıkarmış ve II. Tahmasb’ı tahtan indirmiştir.
– Nadir Şah, Osmanlıya savaş açmış, Osmanlı, Rusya yüzünden 1736’da İran’la anlaşmak zorunda kalmıştır.
– Nadir Şah’ın Irak’ı almak için Osmanlıya saldırması üzerine savaşlar yeniden başlamıştır. Bu savaşlarda iki taraf da üstünlük sağlayamamış ve 1746’da Kasr-ı Şirin antlaşmasının şartlarını içeren Kerden Antlaşması imzalanmıştır.
Belgrat Antlaşması (1739)
– Rusya’nın; Kırım’ı ele geçirmek istemesi, Kırım ordusunun İran’da savaşan Osmanlı ordusuna yardım etmek için Kafkaslardan geçmesine izin vermemesi, Lehistan’ın iç işlerine karışması, Eflak-Boğdan beylerini kışkırtması üzerine Osmanlı Devleti, Rusya’ya savaş açmıştır.
– Bu arada Avusturya ve Rusya, Osmanlının topraklarını kendi aralarında paylaşmak için anlaşmış ve ittifak kurmuşlardır. Bu ittifak gereği Avusturya’da Rusya’nın yanında savaşa katılmıştır.
– Osmanlı, iki devlete karşı da başarılı olmuştur.
– Fransa’nın araya girmesiyle önce Avusturya ile sonra da Rusya ile ayrı ayrı Belgrat antlaşması imzalanmıştır.
– Avusturya, Pasarofça antlaşması ile aldığı Belgrat’ı Osmanlıya geri vermiştir.
– Azak kalesi yıkılması şartıyla Rusya’ya verilmiştir.
– Rusya savaşta aldığı yerleri geri verecek, Karadeniz’de savaş ve ticaret gemisi bulundurmayacaktır.
– Bu antlaşma, Osmanlının 18. Yüzyılda kazançlı olduğu son antlaşmadır. Ayrıca bu antlaşma ile Karadeniz’in Osmanlıya ait olduğu son kez kabul edilmiştir.
– Bu antlaşmalarda Fransa arabuluculuk yapmıştır. Kanuni döneminde Fransa’ya verilen Kapitülasyonların hükümdarın hayatta kaldıkları müddetçe geçerli olması hükmü kaldırılmış, kapitülasyonlar sürekli hale getirilmiştir. (1740)
Küçük Kaynarca Antlaşması (1774)
– Osmanlı ile Rusya arası Lehistan sorunu yüzünden bozulmuştur.
– II. Katerina Prut antlaşmasına aykırı olarak Lehistan iç işlerine karışmış ve Rus yanlısı Stanislav Ponyatorski’yi Lehistan tahtına geçirmiştir.
– Birçok Leh kaçarak Osmanlıya sığınmış; kaçanları takip eden Ruslar, Lehlerle birlikte bazı Türkleri de öldürmüştür.
– Bunun üzerine Osmanlı, Ruslara savaş açmıştır.
– Ruslar önce Eflak-Boğdan’a girmişler, ardından Kırım’ı işgal etmişlerdir.
– Bu sırada Baltık denizinden hareket eden bir Rus donanması, Cebelitarık boğazını geçerek Mora’ya gelmiştir. Bu sırada Mora Rumları ayaklanmış, Osmanlı bu ayaklanmayı bastırmaya uğraşırken Rus donanması Akdeniz’e girerek Çeşme’de Osmanlı donanmasını yakmıştır. (Çeşme Baskını, 1770)
– Avusturya’nın girişimiyle iki devlet arasında Küçük Kaynarca Antlaşması imzalanmıştır.
– Bu antlaşmayla Kırım’a bağımsızlık verilecek, Kırım hanları sadece dini açıdan Osmanlı halifesine bağlı kalacaktır.
– Rus ticaret gemileri Akdeniz ve Karadeniz’de serbestçe dolaşabilecektir.
– Rusya, İstanbul’da elçi bulundurabilecek.
– Rusya, kapitülasyonlardan yararlanabilecek.
– Rusya, Eflak-Boğdan, Besarabya ve Akdeniz’deki adaları Osmanlıya geri verecektir.
– Osmanlı devleti, Rusya’ya savaş tazminatı ödeyecektir.
– Kabartay arazisi, Azak kalesi ve çevresi Ruslara verilecek, iki devlet arasındaki sınır Bug nehri olacaktır. Rus Hristiyanları ve rahipleri kutsal yerleri serbestçe ziyaret edebilecektir.
– Rusya, Balkanlarda istediği yerde konsolosluk açabilecektir.
– Bu antlaşma ile ilk defa halkı Müslüman olan bir bölge kaybedilmiştir.
– Karadeniz’de Türk egemenliği sona ermiştir.
– Osmanlı Devleti ilk defa savaş tazminatı ödemiştir.
Grek ve Dakya Projeleri
– Grek projesinin başlangıcı 1768-1774 Osmanlı-Rus savaşıdır.
– Bu savaş sırasında Prens Potemkin, “Doğu Sisteminin Büyük Planı” adlı, Osmanlıyı yıkma amacı güden bir tasarı hazırladı.
– Proje amacı, Türklerin Avrupa’dan atılması ve İstanbul merkezli bir Bizans devleti kurulması.
Aynalıkavak Tenkihnamesi (1779)
– Rusya Kırım’ı kendi topraklarına katmak istemektedir. Kırım’daki taht kavgalarından faydalanarak Rus yanlısı Şahin Giray’ı Kırım hanı olarak atamışlardır. (1777)
– Bir süre sonra Rusya, Kırım’ı işgal etmiştir.
– Bu durum karşısında savaşa hazırlanan Osmanlıyı, Fransa araya girerek durdurmuştur. İki ülke arasında Aynalıkavak Tenkihnamesi imzalanmıştır.
– Rus güçleri Kırım’ı boşaltacaktır.
– Osmanlı Devleti, Şahin Giray’ın Kırım hanı olmasını kabul edecektir.
Ziştovi Antlaşması (1791)
– Rusya’nın Kırım’ı işgali üzerine savaş başlamıştır.
– Osmanlının amacı Kırım’ı geri almak ve Rusları Karadeniz ve Kafkaslardan uzaklaştırmak.
– Bu savaşta Avusturya, Rusya’nın yanında yer almıştır.
– Osmanlı iki cepheden birden savaşmak zorunda kalmıştır.
– Prusya ile ittifak yapılsa da sonuç alınamamıştır.
– Avusturya, Fransız İhtilali’nin etkisiyle yayılan milliyetçilik düşüncesinin etkisiyle savaştan çekilmiştir.
– Avusturya aldığı yerleri Osmanlıya geri verecektir.
– Bu antlaşmadan sonra Osmanlı ile Avusturya arasında savaş yaşanmadı.
Yaş Antlaşması (1792)
– Osmanlı Devleti, Kırım’ın Rusya’ya ait olduğunu kabul etmiştir.
– Dinyester nehri iki ülke atasında sınır kabul edilmiştir.
– Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti, Dağılma dönemine girmiştir.
Osmanlı-Fransa Savaşı ve Mısır’ın işgali (1798-1801)
– Fransız ihtilali sonunda yayılmacı bir politika izleyen Fransa, gözünü Mısır’a dikmiştir. Ayrıca Fransa;
1. İngilizlerin sömürge yollarını kapatmak,
2. Mısır’ın zenginliklerinden ve ticari potansiyelinden yararlanmak,
3. Akdeniz’i kontrol etmek amacıyla Mısır’ı almak istemiştir.
– Akdeniz’de çıkarları tehlikeye giren Rusya ve İngiltere, Osmanlı Devleti’ne arka çıkmıştır.
– Napolyon komutasındaki Fransız ordusu Akka kalesi önlerinde Cezzar Ahmet Paşa komutasındaki Osmanlı ordusunu ağır bir şekilde yenilmiştir.
– Fransa barış istemiş, 1801’de yapılan El-Ariş Antlaşması ile de Mısır’dan çekilmiştir.
– Osmanlı-Fransa arasında 1802 Paris Antlaşması ile savaş sona erdi. Bu antlaşmayla:
1. Mısır, Osmanlıya verildi.
2. İngiltere’ye Karadeniz’de ticaret yapma hakkı verildi.
– Bu savaşlarda ilk kez Rusya ve İngiltere ittifak kurmuştur.
