Duraklama Dönemi İç İsyanlar

– Bu dönemde idari, askeri, mali, sosyal ve ekonomik alanlarda meydana gelen sıkıntılar birtakım isyanların oluşmasına neden olmuştur. Bunlar merkez, Celali ve Eyalet isyanlarıdır.

Merkez (İstanbul) İsyanları

– Başta yeniçeriler olmak üzere Kapıkulu askerleri tarafından çıkarılan isyanlar. Ulema, halk ve medrese öğrencileri de zaman zaman desteklemişlerdir.

– Bu isyanların başlıca nedenleri ise:

1. Merkezi otoritenin zayıf olması.
2. Veraset sisteminin değişmesi.
3. Yönetimde bazı devlet adamlarının ve saray kadınlarının etkili olması.
4. Rüşvet ve adam kayırmanın artması.
5. Yeniçeri ocağına uygun olmayan kişilerin alınması e yeniçerilerin askerlik dışında farklı işler yapması.
6. Düzenli maaş ödenememesi ya da paranın değer kaybetmesi.
7. Yeniçerilerin kışkırtılması.

– Bu isyanların sonuçları ise:

1. Devlet otoritesi zayıflamıştır.
2. Yeniçerilerin gücü artmıştır.
3. Toplumsal düzen bozulmuştur.
4. Yapılan ıslahatlardan sonuç alınamamıştır.

– Bu isyanlardan en büyüğü II. Osman döneminde, padişahın yeniçeri ocağını kaldırma düşüncesi nedeniyle olmuştur. II. Osman öldürülmüştür.

– IV. Mehmet döneminde (1656) yeniçeriler isyan etmiş ve suçlu gördükleri 30’dan fazla devlet adamını idam etmiştir. Öldürülen devlet adamları çınar ağacında asılmıştır. Tarihte bu olaya Çınar Olayı ya da Vakayi Vakvakiye adıyla anılır.

Celali (Anadolu) İsyanları

– Yavuz Sultan Selim döneminde Bozoklu Celal tarafından çıkartılan isyan bastırılmıştır. Daha sonra Anadolu’da meydana gelecek olan isyanlara bu adamın adı verilmiştir.

– Bu isyanların nedenleri ise:

1. Merkezi otoritenin bozulması.
2. Yapılan savaşların uzun sürmesi.
3. Para ayarının bozulması.
4. Vergi toplanmasındaki adaletsizlik.
5. Bazı devlet görevlilerinin zorbalık yapması.
6. Asker kaçaklarının eşkıyalık yapması.
7. Tımar sisteminin bozulması ve iltizam sisteminin yaygınlaşması.
8. Halkın geçim sıkıntısına düşmesi.

– Bu isyanların sonuçları ise:

1. Anadolu’da can ve mal güvenliği ciddi miktarda düşmüştür.
2. Binlerce insan ölmüştür.
3. Yapılan savaşlarda devlet zor duruma düşmüştür.
4. Üretim azalmıştır.
5. Göçler artmış, yatay hareketlilik hızlanmıştır.
6. Şehirlerde işsizlik ve sosyal sorunlar artmıştır.

– Bu isyanların önemlileri ise Deli Hasan ve Kör Mahmut’tur.

– Bu isyanlar sonucu Anadolu’da yaşanan büyük çaplı göç hareketlerine Büyük Kaçgun adı verilmiştir.

Eyalet İsyanları

– Merkezi otoritenin bozulmasıyla Anadolu ve Rumeli gibi merkez bölgelerin dışındaki Eflak, Boğdan, Yemen, Bağdat, Basra, Kırım, Trablusgarp gibi yerlerde çıkmıştır.

– Bazen yerel yöneticiler bazen de yönetimden şikayetçi olan kişiler isyan etmiştir.

– İsyanlar bazı tavizler verilerek bastırılmıştır.

– En önemlileri Abaza Mehmet Paşa, Vardar Ali Paşa, Manoğlu Fahrettin isyanlarıdır.