Türk-İslam Devletlerinde Kültür ve Medeniyet: Sanat ve Mimari

– Türkler, İslamiyet’i kabul ettikten sonra İslam sanatına kendi mimari ve sanat anlayışlarını katmışlar ve kültürel sentez yapmışlardır.

Sanat

– Türk-İslam devletlerinde süsleme sanatları ilk Türk devletlerine göre gelişmiş ve çeşitlilik kazanmıştır.

– Çini sanatı gelişmiş ve iç mekanların dekorasyonunda kullanılmıştır.

– Taş oymacılığı ve tuğla süslemeler kullanılmıştır. Taş süslemelerde çift başlı kartal, kuş, ejder, aslan, geyik, melek, yıldız gibi figürler kullanılmıştır.

– Türk hat sanatının temelleri atılmıştır.

– İlk büyük Türk hattatı Amasyalı Yakut’tur.

– Maden sanatı varlığını devam ettirmiştir.

– Hali ve kilim dokumacılığı daha da gelişmiştir.

– Keramik sanatı, vitray (cam süsleme), gümüş işçiliği yapılmıştır.

– Büyük Selçuklular daha büyük camiler yaparak elvanlı tip cami şemasını geliştirdiler.

– Mescidi Cuma Cami, kubbenin önem kazandığı ve planın kubbeye göre tasarlandığı ilk cami örneğidir.

Bazı Süsleme Sanat Çeşitleri

– Tezhip: Kitapları süsleme sanatı.

– Hat: Güzel yazı yazma sanatı.

– Fresk: Yaş alçı üzerine yapılan resim sanatı.

– Arabesk: İslam mimarisinde yapılan eserlerin tavan, duvar ve camların renkli geometrik şekillerle süslenmesi sanatı.

– Vitray: Türk-İslam devletlerinde renkli cam parçalarının kurşundan yapılmış bir dolgu malzemesiyle birleştirilmesi sonucu oluşturulan sanat.

– Potral: Kapı süsleme sanatı.

– Kakmacılık: Türk-İslam devletlerinde metal, ahşap ve taş üzerine açılan yuvalara altın, gümüş ve fildişini gömerek yapılan süsleme sanatı.

– Kümbet: Çadır biçiminde yapılan anıt mezarlar. Büyük Selçuklu Devletinin İslam mimarisine kazandırdığı yeniliklerdendir.

– Minyatür: Resimleri kitaplara aktarma sanatı. Derinlikten ve perspektiften yoksun resim sanat. Işık ve gölge düzenlemesine dikkat edilmeden, nesneler arasındaki boyut farklılıkları gözetilmeden yapılan sanat. 13. Yüzyılda en önemli minyatür örnekleri El Cezeri’ye ait Otomato adlı kitapta yer alır.

– Keramik (Seramik): Toprak kaplar üzerine bitki figürleri ve geometrik şekiller yapılarak elde edilir. Günlük hayatta kullanılan kap kaçak yapma sanatı.

Mimari

– Türk-İslam devletlerinde mimari üç ana dala ayrılmaktadır. Dini, Sivil ve Askeri mimari.

Dini Mimari

– Medrese, türbe, tekke, zaviye, cami, külliye, kümbet.

Sivil Mimari

– Köşk, saray, kervansaray, hamam, imarethane (aşevi), bedesten (çarşı), darüşşifa (hastane), tabhane (bakımevi), bimaristan (bimarhane – tıp okulu).

Askeri Mimari

– Sur, kale, hisar, hurç.

Karahanlılar Dönemi Mimari Eserler

– Ayşe Bibi Türbesi.

– Arap Ata Türbesi.

– Balacı Hatun Türbesi.

– Kalyan Cami.

– Kalan Minaresi.

– Ribat-ı Melik Kervansarayı.

– Dehistan Kervansarayı.

– Tamgaç Buğra Han Medresesi.

– Şir Kebir Camisi.

– Degaron Camisi.

–  Semerkant Medresesi.

– Harekkan Kümbeti.

– Talhatan Baba Camisi.

Gazneliler Dönemi Mimari Eserler

– Arusülfelek Camisi.

– Aslan Cazip Türbesi.

– III. Mesut Minaresi.

– Leşkeri Bazar Camisi ve Sarayı.

– Mahmut Bendi.

– Zafer Kuleleri.

– Ribat-ı Mahi.

Büyük Selçuklu Dönemi Mimari Eserler

– Damgan Minaresi.

– İsfahan Mescid-i Cuması.

– Sultan Sencer Türbesi (Merv Türkmenistan).

– Nişabur, Rey ve Nizamiye Medreseleri.

– İsfahan Melikşah Camisi.

– Kümbet-i Ali.

– Sultan Kale.

– Kazvin Mescid-i Cuması.

Tolunoğulları Dönemi Mimari Eserler

– Tolunoğlu Ahmet Camisi.

– Ulu Cami.

Eyyubiler Dönemi Mimari Eserler

– İmam Şafi Türbesi.

– Zahiriye Medresesi.

– Rükniye Medresesi.

Memlükler Dönemi Mimari Eserler

– Baybars Camisi.

– Kalavun Külliyesi.

– Kayıtbay Külliyesi.

– Maridani Camisi.

– Sultan Hasan Camisi.

Babürler Dönemi Mimari Eserler

– Tac Mahal.

– Agra Kalesi.

– Lahor Kalesi.

– Delhi Kalesi.

– Kabil Şah Camisi.

Timur Dönemi Mimari Eserler

– Bibi Hanım Mescidi.

– Semerkant Camisi.

– Ak Saray.

– Gök Saray.

Harzemşahlar Dönemi Mimari Eserler

– Sultan Tekiş Kğmbeti.

– Fahreddin Razi Kümbeti.

Moğollar Dönemi Mimari Eserler

– Olcaytu Han Türbesi.

– Serçem Kervansarayı.