Makalede Neler Var?
Moğol İmparatorluğu (1196-1227)
– 1196’da Temuçin (Cengiz Han) tarafından Karakum’da kuruldu.
– Orta Asya’da Türklere çok yakın bölgede yaşayan Moğollar Hun, Göktürk ve daha sonra Uygur devletlerini hakimiyeti altına almıştır.
– Yayılmacı bir politika güdülmüştür.
– Çin’e yapılan seferlerle Pekin alınmıştır.
– Cengiz Han öldüğünde (1227) Moğol devletinin sınırları batıda Karadeniz’in kuzeyi, ve Türkiye’ye, doğuda ise Büyük Okyanus’a kadar gitmektedir.
– Cengiz Han, Harzem seferinden önce kurultayda oğlu Ögeday’ın veliaht seçmiştir. Ölümünden sonra Ögeday, büyük han olmuş ancak yönetim bakımından Moğol devleti, eski Türk geleneklerine uygun olarak oğulları ve torunları arasında paylaşılmıştır.
– Moğol seferlerinden dolayı birçok Türk boyu batıya doğru göç etmiştir. Anadolu’daki Türk nüfusunun hızla artmasını sağlayan bu durum, dolaylı olarak Anadolu’nun Türkleşmesini sağlamıştır.
– Ordu onlu sisteme göre düzenlenmiştir.
– Devlet meseleleri kurultayda görüşülmüştür
– Ülke hanedan üyelerinin ortak malı sayılmıştır.
– Darugacı denilen yerel yöneticiler atanmıştır.
– Posta teşkilatı geliştirilmiştir.
– Türk Kültüründen etkilenilmiştir.
– Moğolların, Uygur yazısı ile yazılmış “Yasaname-i Büzürg” adı verilen kanunları vardır.
Moğol İmparatorluğunun Parçalanmasından Sonra Kurulan Devletler
- Altın Orda Devleti (1227-15029
– Cengiz Han’ın torunu Batu Han tarafından Karadeniz’in kuzeyinde Doğu Avrupa ve İdil Irmağı boylarında kurulmuştur. Başkenti Saray.
– En önemli hükümdarı Berke Han Dönemi, İslamiyet bu dönemde kabul edilmiştir. İslamiyeti kabul eden ilk Türk-Moğol devletidir.
– Rus Knezliklerini baskı altında tutup, onları birleşmesini engellemiştir. Timur bu bölgeye gelip Altın Orda devletini yıkınca Ruslar büyük bir güç haline gelmeyi başarmışlardır.
– Altın Orda devletinin yıkılmasıyla Kırım, Kazan, Kasım, Astarhan, Sibir ve Özbek hanlıkları ortaya çıkmıştır.
– Altın Orda devletinin Ruslara karışı yürüttüğü siyaseti bu devletin yıkılmasıyla Kırım Hanlığı sürdürmüştür.
- İlhanlı Devleti (1256-1336)
– Cengiz Han’ın torunu Hülagu tarafından İran’da kurulmuştur.
– Orta Doğu, İran ve Anadolu’da hakimiyet kurmuşlardır.
– 1258 yılında Bağdat’ı alarak Abbasi devletine son vermişlerdir.
– Anadolu Selçuklu devletinin yıkılmasında rol oynamış ve 1336’ya kadar da Anadolu’ya hâkim olmuştur.
– Moğol tarihçisi Cüveyni, Tarih-i Cihangüşa adlı eserini bu dönemde kaleme almıştır.
– Alamut kalesini alarak Batınileri (Haşhaşiler) ortadan kaldırmıştır. (Alamut kalesini havaya uçurmuştur. Muhtemelen Moğolların dünyaya sağladıkları en güzel şey bu olaydır)
- Çağatay Hanlığı (1227-1369)
– Cengiz Han’ın torunu Çağatay tarafından Doğu Türkistan’da kurulmuştur.
– Türklerin yoğun olarak yaşadıkları bölgede hüküm sürdüğü için zamanla Türkleşmişlerdir.
– 14. Yüzyılda İslamiyet’i kabul etmeye başlamışlardır.
– Timur devletinin hakimiyeti altına girmişler ve yıkılmışlardır.
- Kubilay Hanlığı (1280-1368)
– Cengiz Han’ın torunu Kubilay tarafından Pekin’de kurulmuştur.
– Çin kültürünün etkisinde kalmışlardır.
Türkleşmeyen ve İslamiyet’i benimsemeyen tek Moğol devletidir.
– En güçlü dönemlerini Kubilay Han döneminde yaşamışlardır.
– İtalyan seyyah Marco polo, yaklaşık yirmi yıl kadar Kubilay Han’ın hizmetinde çalışmıştır. Doğu dünyasına gezi düzenleyen ilk seyyah olan Marco Polo’nun yazdığı bilgilerle Avrupa, Doğu hakkında bilgi edinmiştir.
Timur İmparatorluğu (1369-1507)
– Timur Devleti, Moğollardan sonra Orta Asya ve yakın doğuda kurulan en büyük devlettir.
– Çağatay devletinin topraklarında kurulan devletin başkenti Semerkant. Bilgin hükümdar devleti denir.
– Timur kendisi han soyundan gemlediği için Çağatay ailesinden gelen bir kişiyi tahta çıkarmış, kendisi ise emir unvanını kullanmıştır.
– Devlet, kurucusu Timur’dan adını almıştır.
– Timur, 1402 Ankara savaşında Osmanlıyı (Yıldırım Beyazıt) yenilgiye uğratmış ve Osmanlının 11 yıl süren fetret devrine girmesini neden olmuştur.
– Hindistan’ın Delhi bölgesine kadar fetheden Timur, Çin’i fethetmek için Çin seferine çıkmış ve yolda ölmüştür. (1405)
– Timur’un ölümünden sonra taht kavgaları yaşanmıştır.
– Timur’un torunu Uluğ Bey, Semerkant’ı kültür merkezi haline getirmiştir.
– Hüseyin Baykara edebiyat ve sanatın gelişmesine önem vermiştir.
– Devlet, Özbekler (Şeybaniler) tarafından yıkılmıştır.
– Ülke hanedan üyelerinin ortak malı kabul edilmiştir. Hanedan üyelerine Mirza unvanı verildi.
– İkta sistemi uygulandı. Savaşta yararlılık gösterenlere Suyurgal adlı topraklar verildi.
– Ali Şir Nevai bu dönemde yaşamıştır.
– Uluğ Bey’in Semerkant’ta açtığı medresede Ali Kuşçu önemli araştırmalar yapmıştır.
– Şerefeddin-i Yezdi, Zafername adlı eserinde Timur’un askeri zaferlerini kaleme almıştır.
– Timur hanedanından Zahireddin Babür, Hindistan’a giderek Babürler Devletini kurmuştur. İngilizler 1766 yılında yapılan Allahabad antlaşması ile üzerlerinde hakimiyet kurduğu Babürleri 1858’de kendilerine bağlamışlardır.
